EN ISO 23125, tam adıyla “Takım tezgâhları – Güvenlik – Torna tezgâhları”, iş parçasının döndüğü ve kesici takımın sabit durduğu tezgâhların tasarımında alınacak güvenlik önlemlerini tanımlayan C tipi standarttır. Tornada en ağır tehlikeler, dönen ayna ve iş parçasına dolanma ile aynadan kurtulan parçanın ya da ayna ayağının fırlamasıdır. Standart bu tehlikeleri tezgâh grubuna ve çalışma moduna göre ele alır.
EN ISO 23125 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 23125 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 23125:2015 |
|---|---|
| Resmî başlık | Machine tools – Safety – Turning machines (ISO 23125:2015, Corrected version 2016-03-15) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | C tipi makine standardı |
Hangi tezgâhları kapsar?
Standart torna tezgâhlarını dört gruba ayırır ve her grup için geçerli kuralları ayrı ayrı belirtir:
- Sayısal denetimi olmayan, elle kumanda edilen torna tezgâhları
- Sınırlı sayısal denetim özelliği olan elle kumandalı tornalar
- Sayısal denetimli (CNC) torna tezgâhları ve tornalama merkezleri
- Tek ya da çok milli otomat tornalar
Tezgâhlar ayrıca boyutlarına göre küçük ve büyük olarak ayrılır; büyük tezgâhlarda operatörün çalışma alanının içine girmesi gerektiğinden kurallar farklılaşır. Çubuk sürücü, talaş konveyörü ve iş parçası yükleme düzeni gibi yardımcı donanım da kapsamdadır. İşleme merkezleri için EN 12417 uygulanır.
Standardın ana gereklilikleri
- Çalışma alanı koruyucuları: Sayısal denetimli tezgâhlarda çalışma alanı, fırlayan parçayı ve talaşı tutacak dayanımda koruyucularla kapatılır.
- Kilitleme ve koruyucu kilidi: Hareketli koruyucular kilitlemelidir; otomatik modda fener mili durana kadar koruyucu kilitli kalır.
- Çalışma modları: Elle çalışma, otomatik çalışma ve ayar modu ayrı tanımlanır; mod seçimi kilitlenebilir bir düzenle yapılır.
- Ayar modunda sınırlamalar: Koruyucu açıkken hareketlere yalnız düşürülmüş hızda ve onay düzeni ya da basılı tutma kumandasıyla izin verilir.
- İş parçası bağlama: Ayna ve bağlama düzeni için izin verilen en yüksek devir aşılmamalı; hidrolik ya da pnömatik bağlamada sıkma kuvvetinin kaybı izlenir.
- Fener mili hız sınırlaması: Bağlama düzenine göre ayarlanan devir sınırının aşılması kumanda sistemiyle engellenir.
- Gözetleme pencereleri: Pencereler darbeye dayanıklı malzemeden yapılır ve soğutma sıvısı etkisiyle yaşlanmaya karşı korunur.
- Elle kumandalı tornalar: Ayna koruyucusu, talaş siperi ve vidalı mil ile tabla hareketlerine karşı önlemler aranır.
- Diğer tehlikeler: Soğutma sıvısı ve yağ buharı, yangın, gürültü, elektrik ve ergonomi için önlemler tanımlanır.
EN ISO 23125 doğrulama ve testleri
Standart, her kural için doğrulama yöntemini belirtir. Koruyucu dayanımı için ekinde darbe deneyi tanımlanmıştır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Gözle muayene | Koruyucuların, kumanda elemanlarının, işaretlemenin ve uyarıların eksiksiz olduğu |
| Koruyucu darbe deneyi | Koruyucu ve pencere malzemesinin fırlayan parçayı tutacak dayanım sınıfında olduğu |
| Kilitleme fonksiyon testi | Koruyucu açıkken otomatik çevrimin başlamadığı ve mil durmadan kilidin açılmadığı |
| Mod ve hız testleri | Ayar modunda hız sınırlarının ve onay düzeninin çalıştığı |
| Bağlama düzeni kontrolü | Devir sınırının ve sıkma basıncı izlemesinin çalıştığı |
| Kumanda sistemi incelemesi | Güvenlik fonksiyonlarının istenen performans seviyesini sağladığı |
Sonuçlar test raporuna işlenir. Gürültü ölçümü tezgâhın gürültü deney koşullarına göre ayrıca yapılır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Tezgâh grubu belirlenir ve tehlikeler EN ISO 12100 çerçevesinde değerlendirilir.
- Tasarım: Koruyucular, kilitleme, modlar ve bağlama düzeni EN ISO 23125’e göre tasarlanır.
- Doğrulama: Fonksiyon testleri ve ölçümler tezgâh üzerinde yapılır; koruyucu malzemesi için darbe deneyi kanıtı toplanır.
- Teknik dosya: Risk değerlendirmesi, şemalar ve test raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 23125, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucuların tasarımı
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 13849-1: Kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili kısımları
- EN 60204-1: Makinenin elektrik teçhizatı
- EN ISO 13850: Acil durdurma fonksiyonu
- EN 1550: İş parçası bağlama aynalarının güvenliği
Sık sorulan sorular
Üniversal (elle kumandalı) torna da tam kapalı mı olmalı?
Hayır. Elle kumandalı tornalar için kurallar farklıdır; ayna koruyucusu ve talaş siperi gibi önlemler aranır.
Koruyucu açıkken ayar yapılabilir mi?
Ayar modunda, düşürülmüş hızda ve onay düzeniyle sınırlı hareketlere izin verilir. Otomatik çevrim koruyucu açıkken çalışmaz.
Çubuk sürücü ayrı mı değerlendirilir?
Tezgâhla birlikte verilen çubuk sürücü tezgâhın parçası olarak değerlendirilir; dönen çubuğun korunması istenir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 23125:2015’tir. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 12622: Hidrolik Abkant Presler
- EN ISO 16092-1: Preslerin Genel Güvenlik Kuralları
- EN ISO 10218-1: Endüstriyel Robotlar
- EN ISO 10218-2: Robot Sistemleri ve Entegrasyonu
