EN ISO 10218-1, tam adıyla “Robotlar ve robotik cihazlar – Endüstriyel robotlar için güvenlik kuralları – Bölüm 1: Robotlar”, endüstriyel robotun kendisinin, yani manipülatör ile kumanda ünitesinin, güvenli tasarımı için kuralları tanımlayan C tipi standarttır. Robotun hızlı, güçlü ve geniş bir alanda öngörülmesi zor hareketleri çarpma, ezilme ve sıkışma tehlikesi doğurur. Standart, robot üreticisinin bu tehlikelere karşı robota yerleştirmesi gereken fonksiyonları ortaya koyar.
EN ISO 10218-1 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 10218-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 10218-1:2011 |
|---|---|
| Resmî başlık | Robots and robotic devices – Safety requirements for industrial robots – Part 1: Robots (ISO 10218-1:2011) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | C tipi makine standardı |
Hangi robotları kapsar?
Standart, sanayi ortamında kullanılan, yeniden programlanabilen çok eksenli manipülatörleri konu alır. Tipik örnekler:
- Altı eksenli mafsallı kol robotlar
- SCARA, delta ve kartezyen robotlar
- Kaynak, boyama, paletleme ve makine besleme robotları
- İnsanla aynı alanda çalışmak üzere tasarlanmış işbirlikli robotlar
Bu bölüm yalnız robotu ele alır. Robotun tutucuyla, koruyucularla ve diğer makinelerle birleştirildiği hücre EN ISO 10218-2 kapsamındadır. Sanayi dışı robotlar, örneğin hizmet ve tıbbi robotlar, bu standardın konusu değildir.
Standardın ana gereklilikleri
- Çalışma modları: Otomatik mod, düşürülmüş hızda elle çalışma modu ve isteğe bağlı yüksek hızda elle çalışma modu tanımlanır; mod seçimi yetkisiz kullanıma karşı korunur.
- Düşürülmüş hız: Elle çalışma modunda takım merkez noktasının hızı 250 mm/s’yi aşmamalıdır.
- Onay düzeni: Öğretme kumandasında üç konumlu onay düzeni bulunur; düğme bırakıldığında ya da sonuna kadar sıkıldığında hareket durur.
- Koruyucu durdurma ve acil durdurma: Robotta dış koruyucu donanımın bağlanacağı koruyucu durdurma girişi ve acil durdurma fonksiyonu bulunur; öğretme kumandasında da acil durdurma düğmesi olur.
- Kumanda sisteminin güvenlik performansı: Güvenlikle ilgili kısımlar, risk değerlendirmesi başka bir sonuç göstermedikçe, kategori 3 yapısında PL d düzeyini sağlar.
- Eksen ve alan sınırlama: Hareket alanı mekanik durdurucularla ya da güvenlik düzeyinde yazılımsal sınırlarla daraltılabilir.
- Enerjisiz hareket ettirme: Acil durumda eksenlerin tahrik gücü olmadan hareket ettirilebilmesi için düzen bulunur.
- İşbirlikli çalışma özellikleri: Güvenli izlenen duruş, elle yönlendirme, hız ve mesafe izleme ile güç ve kuvvet sınırlama için istenen fonksiyonlar tanımlanır.
- Kullanım bilgileri: Durma süresi ve mesafesi verileri, sınırlama düzenleri ve entegrasyon için gereken bilgiler kılavuzda verilir.
EN ISO 10218-1 doğrulama ve testleri
Standart, her kuralın hangi yöntemle doğrulanacağını bir ekte listeler: gözle muayene, uygulamalı test, ölçüm, devre şeması ve yazılım incelemesi.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Gözle muayene | Kumanda elemanları, işaretleme ve mekanik durdurucuların varlığı |
| Hız ölçümü | Elle çalışma modunda düşürülmüş hız sınırının aşılmadığı |
| Onay düzeni ve mod testleri | Onay düzeninin üç konumda da doğru çalıştığı, mod değişiminin güvenli olduğu |
| Durdurma fonksiyon testleri | Acil durdurma ve koruyucu durdurmanın robotu durdurduğu ve kendiliğinden yeniden başlamadığı |
| Durma süresi ve mesafesi ölçümü | Kılavuzda beyan edilecek durma verileri |
| Kumanda sistemi incelemesi | Güvenlik fonksiyonlarının istenen performans seviyesini sağladığı |
Sonuçlar test raporuna işlenir ve entegratörün kullanacağı veriler kılavuza aktarılır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Robotun tehlikeleri EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Modlar, durdurma fonksiyonları ve sınırlama düzenleri EN ISO 10218-1’e göre tasarlanır.
- Doğrulama: Hız, durma ve fonksiyon testleri robot üzerinde yapılır.
- Teknik dosya: Risk değerlendirmesi, şemalar ve test raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 10218-1, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar. Tek başına robot çoğu durumda kısmen tamamlanmış makine sayılır; CE işaretlemesi, robotun hücreye entegre edildiği tamamlanmış makine için yapılır.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 10218-2: Robot sistemleri ve entegrasyonu
- EN ISO 13849-1: Kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili kısımları
- EN ISO 13850: Acil durdurma fonksiyonu
- EN 60204-1: Makinenin elektrik teçhizatı
- EN IEC 62061: Kumanda sistemlerinin fonksiyonel güvenliği
- ISO/TS 15066: İşbirlikli robotlar için teknik şartname
Sık sorulan sorular
Robotun üzerinde üreticinin CE işareti varsa hücre için ayrıca çalışma gerekir mi?
Evet. Robotun belgeleri hücrenin uygunluğunun yerine geçmez; tutucu, koruyucular ve yerleşim hücre düzeyinde değerlendirilir.
İşbirlikli robot koruyucusuz kullanılabilir mi?
Robotun işbirlikli özelliklere sahip olması tek başına yeterli değildir. Karar, uygulamanın bütününe yapılan risk değerlendirmesiyle verilir.
İkinci el robot için ne yapılır?
Robotun güvenlik fonksiyonları bu standardın kurallarıyla karşılaştırılır ve hücreye uygunluğu değerlendirilir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 10218-1:2011’dir. CEN’de daha yeni sürüm yayımlanmıştır; karine için Resmî Gazete’de atıf yapılan sürüm esas alınır. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 16092-1: Preslerin Genel Güvenlik Kuralları
- EN ISO 23125: Torna Tezgâhları
- EN ISO 10218-2: Robot Sistemleri ve Entegrasyonu
- EN 415-10: Paketleme Makineleri Genel Kurallar
