Gıda İle Temas Uygunluk Belgesi (FCM): Nedir, Nasıl Alınır?
Temmuz 21, 2023
Üretim Girdisi Muafiyeti Danışmanlığı
Nisan 6, 2024
TAREKS (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi), Ticaret Bakanlığı tarafından yönetilen, ithalat ve ihracat aşamasında ürünün teknik düzenlemelere uygunluğunu elektronik ortamda denetleyen web tabanlı bir uygulamadır. CE belgesi, uygunluk beyanı ve test raporlarının doğruluğu TAREKS üzerinden kontrol edilir; risk analizi sonucu fiili denetime alınan ürünler TSE veya Ticaret Denetmenleri tarafından incelenir.
TAREKS Nedir?
Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) ithalat ve ihracat sırasında, bir ürünün tabi olduğu teknik düzenlemeler ve mevzuatlarda belirtilen şartlara bağlı kalınarak üretilip üretilmediğini denetler. Bu denetimlerin amacı hem tüketiciyi, hem de üreticiyi korumaktır.
İthalat ve ihracat öncesinde ürünün kalite, güvenlik ve standartlara uygunluğunu denetleyen web tabanlı bir uygulama olarak özetleyebileceğimiz TAREKS, risk esaslı olarak çalışır.
TAREKS ithalat ve ihracat aşamasında her partinin fiziki olarak denetlenmesi yerine, riskli ürünlerin elektronik ortamda belirlenmesi esasını getirmiştir. Böylece denetim mekanizması riskli ürünlere yoğunlaşırken, risksiz veya az riskli kabul edilen ürünlerin sistemi yavaşlatması önlenmiş olur. Sınırlı kaynaklar etkin ve verimli bir şekilde kullanılır, maliyet azalır, denetim başvuru ve işlemleri kolaylaşır.
TAREKS Hangi Ürünleri Kapsar?
Özellikle ithalat sırasında insan ve çevre sağlığını bire bir etkileme kapasitesi olan birçok ürün TAREKS uygulaması kapsamındadır. TAREKS kapsamında, ithalatta ürün güvenliği denetimine tabi bulunan kişisel koruyucu donanım, oyuncak, yapı malzemeleri, tıbbi cihaz, telsiz ve telekomünikasyon, terminal ekipmanı, pil ve akümülatör, konfeksiyon, hazır giyim ve ayakkabı, kişisel koruyucu ekipman; CE işaretine tabi makine; TSE denetimine tabi rulman, kayış, araç parçaları gibi sanayi ürünleri bulunmaktadır.
Tareks – Dis Ticarette Risk Esasli Kontrol Sistemi
TSE Hangi Ürünleri Denetler?
İthalatta TAREKS üzerinden denetim yapan iki birim bulunmaktadır: TSE (Türk Standartları Enstitüsü) ve Ticaret Bakanlığı Denetmenleri. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan mevzuat kapsamındaki ürünlerin denetimi TSE tarafından gerçekleştirilir.
TSE’nin denetlediği ürün grupları şunlardır:
- CE işaretine tabi ve ilgili dikey yönetmelikleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanmış ürünler (Elektrikli aletler ve makinalar, sıcak su kazanları, basınçlı ekipmanlar, patlayıcı ortamlarda çalışan ekipmanlar gibi…)
- CE işaretine veya başka bir işarete tabi olmayan ancak zorunlu standardı olan ürünler (Ağırlıklı olarak rulman, kasnak, vida, el aletleri gibi ara mallardır.)
- E işaretine tabi otomotiv parçaları.
Ticaret Bakanlığı Hangi Ürünleri Denetler?
Ticaret Bakanlığı Ticaret Denetmenleri tarafından CE işaretine uygunluk açısından denetlenen ürünler şunlardır:
- Telekom ürünleri (Telefon, wi-fi ile çalışan bazı ev aletleri ve robotlar)
- Oyuncaklar
- Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)
- Yapı malzemeleri
- Tıbbi cihazlar
Ticaret Denetmenleri tarafından denetlenen ancak CE işaretine tabi olmayan ürünler şöyle sayılabilir:
- Pil ve akü
- Tüketici ürünleri (Saat, takı, diş fırçası, çakmak, çocuk bezleri gibi…)
- Tekstil ve konfeksiyon ürünleri.
TAREKS Denetimine Tabi Tarım Ürünleri Nelerdir?
Bazı Tarım Ürünlerinin İthalatında ve İhracatında Ticari Kalite Denetimi Tebliği kapsamında bulunan tarım ürünleri şunlardır: Yaş meyve ve sebze, kuru ve kurutulmuş ürünler ile bitkisel yağlar. Bunların denetimini Ticaret Bakanlığı bölge müdürlükleri bünyesinde görevli Ticaret Denetmenleri gerçekleştirir. Bu denetimler aynı zamanda, Türkiye’nin geleneksel tarım ürünlerinin (zeytinyağı, fındık, kuru üzüm, tütün gibi) dış pazarlarda itibarını korumak ve Türk Malı’nı desteklemek amacıyla getirilmiştir. İhracatta da denetimler risk esaslı olarak yapılır. İhracatçı firmalar A, B, C ve D şeklinde dört sınıfa ayrılır. Firmanın sınıfına göre risk analizi yapılır, firma riskli görünmezse denetime düşmez.
İhracatta TAREKS uygulamalarında 3 adet denetim bulunur: gıda güvenliği denetimi (Tarım ve Orman Bakanlığı), zirai karantina denetimi (Tarım ve Orman Bakanlığı) ve ticari kalite denetimi (Ticaret Bakanlığı). Gıda güvenliği denetiminde ürünün son kullanma tarihi ve içeriğinde insan sağlığına zararlı bir madde olup olmadığı kontrol edilir.
TAREKS Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
TAREKS sistemine Ticaret Bakanlığı’nın internet sitesinde, elektronik uygulamalar bölümündeki “e-imza uygulamalarına giriş” menüsünün altından giriş yapılabilmektedir. Bunun için önce sisteme kayıt yaptırmış olmak gerekiyor. TAREKS’e kayıt için, ithalat ve ihracat faaliyeti yürüten firmaların bir kullanıcıyı yetkilendirmesi gerekiyor. Sistem kullanıcılarının tamamına yakını gümrük müşaviridir, ancak ilgili sistemi kullanabilmek için gümrük müşaviri olma zorunluluğu bulunmuyor. Hatta gerçek kişiler de vergi numarası yerine, TC kimlik numarası girerek sistemde kendilerini yetkilendirebilirler.
Yetkilendirilmiş kullanıcı e-imza ile girerek başvurusunu yapabilir. Bu noktada şunu bilmeliyiz ki, TAREKS sistemini kullanmak belli bir deneyim gerektiriyor. Özellikle çoklu ürün başvurularında deneyim sahibi olmak önem kazanıyor. Öte yandan bir firma istediği sayıda kullanıcıyı sistemde yetkilendirebilir. Gümrük müşavirlerinin yapacakları tüm işlemlerden yetkilendiren firma sorumludur.
TAREKS Başvuru Ücreti Ne Kadar?
TAREKS İhracat Kontrol Belgesi başvurusu 50 TL iken, İthalat Denetimi başvuruları 500 TL’dir. Evrak eksikliği nedeni ile iptal olan başvuruları yenilemek için ödenecek tutar ise 2 bin TL’ye çıkarılmıştır.
TAREKS Referans Numarası Nasıl Alınır?
TAREKS’e başvurunun ardından risk analizi yapılır. Bu risk analizi sonucu ya hiçbir denetime gerek görmeden doğrudan referans numarası verir ya da başvurunuz fiili denetime yönlendirilir. Bu durumda belgenizi yükleyerek işleminize devam edersiniz.
23 haneli TAREKS referans numarasını, gümrük beyannamesinin 44 numaralı hanesine kaydederek işleminizi tamamlamış olursunuz. 23 haneli bu sayı, aslında gerçek anlamda bir elektronik belgedir. Başvuru sırasında verilen başvuru numarası ile de denetim sürecini takip edebilirsiniz.
TAREKS Başvurusu İçin Gerekli Belgeler
Başvuru yapıldıktan sonra bazı belgeler istenecektir. Bu belgelerin iki gün içinde sisteme yüklenmesi gerekiyor. Bunlar; ürünle bağlantı kurulmasını sağlayacak taşıma belgesi, antrepo beyannamesi, Serbest Bölge işlem formu, fatura, eğer vekaletle iş yapılıyorsa vekaletname, CE işaretli ürünler için uygunluk beyanı gibi belgelerdir. Eğer talep edilen belgelerden bazıları elinizde yoksa 10 iş gününe kadar ek süre istenebilir.
İthalatta Denetim Süreci Nasıl İşliyor?
Başvurunun ardından ürün, muafiyetlerden faydalanarak ya da risk analizinin ardından otomatik kabul alabilir. Eğer ürün TAREKS tarafından fiili denetime yönlendirilirse, TSE veya Ticaret Denetmenleri tarafından, ürün üzerinde CE işareti olup olmadığı ve belgelerle ürün üzerindeki bilgilerin tutup tutmadığı kontrol edilir. Ürünün uygun bulunması halinde kabul onayı verilir.
TAREKS ve CE Belgesi İlişkisi
İthalat denetimlerinde ürünün üzerinde CE işareti ve AB (AT olarak da bilinir) uygunluk beyanı olmalıdır. CE işaretinin şekli şartları karşılaması ve ürünle belgelerin eşleşmesi gerekir.
CE İşareti Nedir?
CE (Conformity of Europe) Avrupa Birliği’nin güvenli ürün işaretidir. CE işaretinin hangi boyutlarda yazılacağı, Avrupa Birliği direktiflerinde belirtilmiştir. Ürünlerin gerekli bütün uygunluk değerlendirme süreçlerinden geçtiğini, yani güvenli olduğunu gösteren bir uygunluk işaretidir. CE işareti belirli uygunluk kuralları için geçerlidir. Avrupa Birliği Gümrük Bölgesi’nde (Türkiye dahil) mecburidir.
CE İşareti güvenlik karinesi için öncelikle ürünlerin bir teknik dosyası olması gerekir. Bu dosyada da özellikle ürünün LVD ve EMC test raporları çok önemlidir. Bu testler, firmanın kendi laboratuvarlarında yapılabileceği gibi, riskli ürünler söz konusu olduğunda akredite laboratuvarlarda da gerçekleştirilebilir.
Uygunluk Beyanı Nedir?
Uygunluk beyanı, ürünün standartlara uygun olarak test edildiğini, güvenli olduğunu ve Avrupa Birliği direktiflerine uygun olduğunu gösterir. Bu beyanın ürün üzerinde yansıtılması için CE işareti kullanılır. CE işareti o ürünün uygunluk beyanı olduğunu, dolayısıyla ürünün test raporlarınca da uygun olduğunu gösterir. CE işareti kesinlikle sonradan ürün üzerine iliştirilemez.
CE İşareti Denetimi Nasıl Yapılır?
AB uygunluk beyanındaki standartlar ve direktifler güncel değilse, üründe yazan marka ve model ile AB uygunluk beyanında ya da faturada yazan marka ve model arasında bir eşleşme yapılamıyorsa test raporu istenir. Test raporu yoksa ürün reddedilir. TSE, ücret karşılığında ürününüzü test etmeyi teklif eder. Tali eksiklikler durumunda ise koşullu kabul verilir. En yaygın tali eksiklikler, ürünün üzerinde üretici ve ithalatçı bilgisinin olmamasıdır. Bu durumda eksiklik ya gümrükte elleçleme yoluyla giderilir ya da bu eksiklik giderilmeden ürünün piyasaya arz edilmeyeceğine dair taahhütte bulunulur ve koşullu kabul alınabilir.
TAREKS’e Yüklenecek AT Uygunluk Beyanında (DoC) Neler Olmalıdır?
- AT Uygunluk Beyanı, sevk tarihinden önce düzenlenmiş olmalıdır.
- Tebliğde GTİP’in karşısındaki yönetmeliklerin tümünü içermelidir.
- Direktifler güncel olmalıdır.
- Marka/model/üretici bilgisi TAREKS’e girilen ve ürün üzerindeki bilgilerle aynı olmalıdır.
- Beyan cümlesi olmalıdır.
- Standartlar güncel olmalıdır.
- İsim, imza ve unvan olmalıdır.
TAREKS Muafiyetleri ve İstisnaları
Ürünün TSE veya Ticaret Denetmenleri tarafından denetime tabi tutulmadan otomatik referans numarası almasını sağlayan muafiyetler şunlardır:
- Kapsam Dışı muafiyeti
- Sınırlı sayıda ürün için Parti Teşkil Etmez (PTE) muafiyeti
- A.TR muafiyeti (Avrupa Birliği’nden gelen ürünler)
- AQAP (NATO kalite güvenlik belgesi sahibi firmalar) ve GMP (İlaç sanayine yönelik GMP belgesi sahibi firmalar) muafiyeti
- Üretim Girdisi muafiyeti (İlgili gümrük muafiyeti konusunda da CE Danışmanı olarak hizmet vermekteyiz)
- Otomotiv İmalat Yeterlilik Belgesi veya Yatırım Teşvik Belgesi, TSE Markası muafiyeti
- Gümrük mevzuatında tanımlanan numuneler ve Geri Gelen Eşya muafiyeti
Sık Sorulan Sorular
Sıkça Sorulan Sorular
Evet. TAREKS kapsamındaki ürünleri ithalat veya ihracat yoluyla işlem yapan firmalar için TAREKS başvurusu zorunludur. CE işaretli ürünler, oyuncak, tıbbi cihaz, KKD, yapı malzemeleri, telekomünikasyon ekipmanları ve diğer kapsamdaki ürünler TAREKS sistemi üzerinden değerlendirilmeden gümrük işlemleri tamamlanamaz.
TAREKS başvurusu risk analizi otomatik olarak değerlendirilir. Risksiz görülen başvurular birkaç dakika içinde otomatik referans numarası alabilir. Fiili denetime yönlendirilen başvurularda ise belgelerin sisteme yüklenmesi için 2 gün (gerekli durumlarda 10 iş gününe uzatılabilir), TSE veya Ticaret Bakanlığı denetimi için ek süre gerekir. Tipik toplam süre: birkaç gün ile 2 hafta arası.
TAREKS, CE belgesinin yerine geçmez — CE belgesinin doğruluğunu denetleyen sistemdir. CE işareti, ürünün AB direktiflerine uygunluğunu gösteren üretici beyanıdır (Uygunluk Beyanı/DoC ile birlikte). TAREKS ise ithalat sırasında bu CE işaretinin geçerli, ürünle eşleşen ve test raporlarıyla desteklenen olduğunu kontrol eder. Yani CE belgesi üretici sorumluluğu, TAREKS ise gümrük denetim sistemidir.
TAREKS muafiyetleri belirli durumlarda otomatik referans numarası verilmesini sağlar: A.TR muafiyeti (AB’den gelen ürünler), Kapsam Dışı muafiyeti, PTE (Parti Teşkil Etmez), AQAP/GMP belgesi sahibi firmalar, Üretim Girdisi muafiyeti, Otomotiv İmalat Yeterlilik Belgesi, Yatırım Teşvik Belgesi, TSE Markası muafiyeti, numuneler ve Geri Gelen Eşya. Hangi muafiyetin uygulanabileceği ürün özelinde değerlendirilir.
Başvuru reddi genellikle test raporu eksikliği, CE işaretinin uygun olmaması veya ürün-belge eşleşmemesi nedeniyle olur. Bu durumda: (1) test raporu eksikse akredite bir laboratuvardan test yaptırın, (2) Uygunluk Beyanı’nı güncelleyin, (3) tali eksiklikler için gümrükte elleçleme veya taahhüt yoluyla koşullu kabul talep edilebilir. Sürecin sorunsuz ilerlemesi için uzman danışmanlık önerilir.
Hayır. TAREKS sistemi kullanıcılarının çoğunluğu gümrük müşaviridir ama zorunlu değildir. İthalat veya ihracat yapan firmalar kendi yetkilendirdiği kişiyle (gerçek kişiler dahil — TC kimlik numarası ile) sisteme erişebilir. E-imza zorunluluğu vardır. Ancak çoklu ürün başvurularında deneyim gerektiren karmaşık bir sistem olduğu için profesyonel destek tavsiye edilir; yetkilendirilen kullanıcının yaptığı işlemlerden firma sorumludur.
23 hanelidir. TAREKS başvurusu sonrası otomatik kabul veya fiili denetim onayı verilince oluşturulan bu 23 haneli numarayı gümrük beyannamesinin 44 numaralı hanesine kaydederek işleminizi tamamlarsınız. Bu numara, gerçek anlamda elektronik bir belgedir.
İhracat Kontrol Belgesi başvurusu 50 TL, İthalat Denetimi başvurusu 500 TL. Evrak eksikliği nedeni ile iptal olan başvuruları yenilemek için ödenecek tutar ise 2.000 TL‘dir. (Ücretler değişebilir, güncel rakamlar için Ticaret Bakanlığı resmi tebliğleri kontrol edilmelidir.)
TAREKS Denetiminde Gıda Ambalajları
Gıda ile temas eden ambalaj, kap ve mutfak eşyalarının Türkiye’ye ithalatında TAREKS denetimi sırasında Gıda İle Temas Uygunluk Belgesi (FCM) ibrazı zorunludur. (EC) No 1935/2004 yönetmeliği kapsamındaki ürünler için Tarım ve Orman Bakanlığı uygunluk beyanı veya akredite belgelendirme kuruluşu raporu gümrükte kontrol edilir; eksik belge ile ithalat reddedilir.
Kosher İhracatında TAREKS Denetimi
Türkiye’den AB ve ABD pazarlarına yapılan gıda ihracatında Kosher Belgesi kalite göstergesi olarak TAREKS denetiminde olumlu değerlendirilir. Sertifikalı ürünler, gümrük denetiminde “üst kalite + uluslararası dini uyum” kategorisinde değerlendirilebilir. Kosher sertifikası FCM, ISO 22000 ve helal sertifikalarıyla birlikte ihracat dosyasında sunulduğunda TAREKS sürecinde fiili denetim olasılığı düşer.
