EN ISO 14120, tam adıyla “Makinelerde güvenlik – Koruyucular – Sabit ve hareketli koruyucuların tasarımı ve yapımı için genel kurallar”, makinelerdeki fiziksel koruyucuların nasıl seçileceğini, tasarlanacağını ve yapılacağını tanımlar. Muhafaza, kapak, çit ve kapı gibi koruyucuların hem insanı tehlikeli bölgeden uzak tutması hem de fırlayan parça, talaş ya da sıvıyı içeride tutması beklenir. Daha önce kullanılan EN 953’ün yerini almıştır.
EN ISO 14120 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.

EN ISO 14120 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 14120:2015 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety of machinery – Guards – General requirements for the design and construction of fixed and movable guards (ISO 14120:2015) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
Hangi koruyucuları kapsar?
Standart, mekanik tehlikelere karşı kullanılan koruyucuların bütün türlerine uygulanır:
- Sabit koruyucular: Ancak aletle sökülebilen muhafazalar, kapaklar ve çevre çitleri
- Hareketli koruyucular: Aletsiz açılan menteşeli ya da sürgülü kapılar ve kapaklar
- Kilitlemeli hareketli koruyucular: Açıldığında makineyi durduran, gerekiyorsa kilitli kalan kapılar
- Ayarlanabilir koruyucular: İş parçasına göre ayarlanan koruyucular (örneğin testere ve matkap koruyucuları)
- Kendiliğinden kapanan koruyucular: İş parçası geçince eski konumuna dönen koruyucular
- Güç tahrikli koruyucular: Motor ya da silindirle açılıp kapanan kapılar
Kapılara takılan güvenlik anahtarları bu standardın değil, EN ISO 14119’un konusudur. Koruyucunun tehlikeli noktaya uzaklığı ve açıklık ölçüleri EN ISO 13857’den alınır.
Standardın ana gereklilikleri
- Koruyucu türünün seçimi: Tehlikenin niteliğine ve erişim sıklığına göre seçilir; erişim gerekmeyen yerde sabit, sık erişilen yerde kilitlemeli hareketli koruyucu kullanılır.
- Sabit koruyucuların bağlantısı: Sabit koruyucu ancak aletle sökülebilmeli, söküldüğünde bağlantı elemanları koruyucuda ya da makinede takılı kalmalıdır.
- Hareketli koruyucular: Açıldığında mümkün olduğunca makineye bağlı kalmalı ve kilitleme tertibatıyla birlikte çalışmalıdır.
- Dayanım ve fırlayan parçaların tutulması: Koruyucu, öngörülen darbelere ve makineden fırlayabilecek parçalara dayanacak malzeme ve kalınlıkta olmalıdır.
- Görüş: Süreci izlemek gerekiyorsa koruyucu, görüşü engellemeyecek biçimde tasarlanır; şeffaf malzemenin zamanla bozulması dikkate alınır.
- Koruyucunun kendi tehlikeleri: Keskin kenar, ezilme ve sıkışma noktası oluşturmamalı; güç tahrikli koruyucular kapanırken yaralamamalıdır.
- Tırmanma ve devre dışı bırakma: Koruyucu, üzerine tırmanmayı ve kolayca devre dışı bırakılmasını zorlaştıracak biçimde yapılır.
- Ergonomi: Ağır koruyucularda taşıma ve açma kolaylığı sağlanır; ayar ve bakım erişimi düşünülür.
- Diğer tehlikeler: Gerektiğinde gürültü, toz, sıvı, sıcaklık ve ışınıma karşı da koruma sağlanır; temizlenebilirlik dikkate alınır.
- Kullanım bilgileri: Koruyucunun sökülmesi, takılması ve bakımıyla ilgili bilgiler kullanım kılavuzunda verilir.
EN ISO 14120 doğrulama ve kontrolleri
Doğrulama; gözle muayene, ölçüm, fonksiyon testi ve gerektiğinde darbe testiyle yapılır. Hangi yöntemin uygulanacağı koruyucunun görevine göre belirlenir.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Gözle muayene | Koruyucunun türünün, bağlantısının ve işaretlemesinin tasarıma uygun olduğu |
| Sabitleme kontrolü | Sabit koruyucunun aletsiz sökülemediği ve bağlantı elemanlarının kaybolmadığı |
| Mesafe ve açıklık ölçümü | Güvenlik mesafelerinin EN ISO 13857’ye göre sağlandığı |
| Darbe testi | Koruyucunun, insan gövdesinin çarpmasına ya da makineden fırlayan parçaya dayandığı |
| Hareketli koruyucu fonksiyon testi | Kapının rahat açılıp kapandığı, açık konumda güvenli kaldığı ve kilitlemeyle birlikte çalıştığı |
| Güç tahrikli koruyucu kontrolü | Kapanma hareketinin sıkışma ya da ezilme tehlikesi yaratmadığı |
Darbe testleri, takım tezgâhı gibi parça fırlatma riski olan makinelerde önem kazanır. Bu makinelerde çoğunlukla ilgili C tipi makine standardının verdiği test koşulları uygulanır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Koruyucuyla önlenecek tehlikeler ve tehlikeli bölgeye erişim ihtiyacı EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Koruyucu türü, malzemesi ve bağlantısı EN ISO 14120’ye göre belirlenir.
- Doğrulama: Muayene, ölçüm ve gereken durumda darbe testi yapılır.
- Teknik dosya: Koruyucu çizimleri, malzeme bilgileri ve kontrol kayıtları teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 14120, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 13857: Üst ve alt uzuvlar için güvenlik mesafeleri
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 13854: Ezilmeyi önleyen asgari açıklıklar
- EN ISO 13855: Koruma tertibatlarının konumlandırılması
- EN ISO 12100: Koruyucu seçiminin dayandığı risk azaltma sıralaması
Sık sorulan sorular
Sabit koruyucu yerine kapaklı çözüm kullanılabilir mi?
Erişim sık gerekiyorsa evet, ancak hareketli koruyucunun bir kilitleme tertibatıyla donatılması gerekir. Aletsiz açılan ve makineyi durdurmayan bir kapak koruyucu sayılmaz.
Cıvatalar neden koruyucuda takılı kalmalı?
Sökülen cıvatalar kaybolduğunda koruyucu çoğu zaman yerine takılmaz ya da eksik bağlanır. Bu yüzden bağlantı elemanlarının koruyucuda ya da makinede kalması istenir.
Polikarbonat pencere süresiz kullanılabilir mi?
Şeffaf malzemeler kesme sıvısı, yaşlanma ve çizilme nedeniyle zamanla dayanımını yitirebilir. Üreticinin belirttiği değiştirme aralığına uyulmalıdır.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 14120:2015’tir. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 13857: Güvenlik Mesafeleri
- EN ISO 14119: Koruyucularla Bağlantılı Kilitleme Tertibatları
- EN ISO 14118: Beklenmeyen Çalışmanın Önlenmesi
- EN 60204-1: Makinelerin Elektrik Teçhizatı
