EN 12417, tam adıyla “Takım tezgâhları – Güvenlik – İşleme merkezleri”, otomatik takım değiştiren ve sayısal kumandayla çalışan işleme merkezlerinin tasarımında alınacak güvenlik önlemlerini tanımlar. Fırlayan parça ve takım, hareketli eksenler, takım magazini, talaş ve kesme sıvısı gibi tehlikelerin hepsi bu standartta ele alınır. İşleme merkezi için CE işaretlemesinde makineye özel temel dayanaktır.
EN 12417 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN 12417 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN 12417:2001+A2:2009 |
|---|---|
| Resmî başlık | Machine tools – Safety – Machining centres |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | C tipi makine standardı |
Hangi makineleri kapsar?
Standart, frezeleme, delme, kılavuz çekme ve delik işleme gibi işlemleri tek bağlamada yapabilen, takımını magazinden otomatik değiştiren işleme merkezlerine uygulanır. Tipik örnekler:
- Dik işleme merkezleri
- Yatay işleme merkezleri
- Çok eksenli (döner tablalı ya da döner başlıklı) işleme merkezleri
- Palet değiştiricili işleme merkezleri
- Talaş konveyörü ve iş parçası yükleme düzeniyle birlikte sunulan makineler
Torna tezgâhları ve tornalama merkezleri bu standardın değil, EN ISO 23125‘in konusudur.
Standardın ana gereklilikleri
- Çalışma bölgesinin kapatılması: Otomatik çalışmada işleme bölgesi sabit ve kilitlemeli hareketli koruyucularla çevrilir; koruyucu açıkken tehlikeli hareket başlamaz.
- Fırlamaya karşı dayanım: Koruyucular ve gözetleme pencereleri, kırılan takım ya da kopan parçanın çarpmasına dayanacak biçimde seçilir.
- Çalışma modları: Otomatik mod ile ayar modu, kilitlenebilir bir mod seçiciyle ayrılır; ayar modunda hareketler azaltılmış hızda ve basılı tutmalı kumanda ya da onay tertibatıyla yapılır.
- Takım magazini ve takım değiştirici: Magazine erişim koruyucuyla sınırlandırılır; elle takım yükleme sırasında magazin hareketi denetim altındadır.
- Palet ve iş parçası değiştirme: Yükleme istasyonunda operatörün hareketli paletle ezilmesi ya da sıkışması önlenir.
- İş parçası ve takım bağlama: Bağlama enerjisinin kaybı izlenir; bağlama sağlanmadan iş mili çalışmaz.
- Güvenlikle ilgili kumanda fonksiyonları: Kilitleme, hız sınırlama, acil durdurma gibi fonksiyonlar için güvenilirlik düzeyi belirlenir.
- Talaş ve kesme sıvısı: Talaş konveyörünün tehlikeli noktaları korunur; sıvı sıçraması, sis ve yangın riski için önlem alınır.
- Gürültü ve elektrik: Gürültü emisyonu ölçülüp beyan edilir; elektrik teçhizatı ilgili standarda göre kurulur.
- Kullanım bilgileri: Kılavuzda çalışma modları, kalan riskler, bağlama sınırları ve bakım talimatları yer alır.
EN 12417 doğrulama kontrolleri
Standart, her gerekliliğin hangi yöntemle doğrulanacağını belirtir: gözle muayene, fonksiyon deneyi, ölçüm ya da hesap ve belge incelemesi.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Koruyucu ve kilitleme kontrolü | Koruyucu açıkken otomatik çevrimin başlamadığı, kilitlemenin kolayca devre dışı bırakılamadığı |
| Mod seçimi fonksiyon deneyi | Ayar modunda yalnız öngörülen sınırlı hareketlere izin verildiği |
| Acil durdurma ve durma davranışı | Eksenlerin ve iş milinin güvenli biçimde durduğu |
| Bağlama izleme deneyi | Bağlama basıncı ya da kuvveti düştüğünde iş milinin çalışmadığı |
| Koruyucu dayanımının belgelenmesi | Pencere ve panel malzemesinin fırlamaya karşı uygunluğu |
| Elektrik doğrulama ölçümleri | Koruma iletkeni sürekliliği, yalıtım direnci ve gerilim deneyi |
| Gürültü ölçümü | Operatör konumundaki ses basınç düzeyi ve gerekiyorsa ses gücü düzeyi |
Kontroller çoğunlukla üreticinin tesisinde, makine üzerinde yapılır ve sonuçlar rapora işlenir.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Makinenin tehlikeleri EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir; EN 12417’nin tehlike listesi başlangıç noktasıdır.
- Tasarım: Koruyucular, çalışma modları ve kumanda sistemi standardın gereklerine göre tasarlanır.
- Doğrulama ve testler: Fonksiyon deneyleri, elektrik ölçümleri ve gürültü ölçümü makine üzerinde yapılır.
- Teknik dosya: Test raporları, şemalar, kritik bileşen listesi ve kullanım kılavuzu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN 12417, uygulanan standartlar arasında yazılır ve CE işareti iliştirilir.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 60204-1: Makinelerin elektrik teçhizatı
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucular
- EN ISO 13849-1: Kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili kısımları
- EN ISO 13850: Acil durdurma fonksiyonu
- EN ISO 4413 ve EN ISO 4414: Hidrolik ve pnömatik sistemler
Sık sorulan sorular
CNC freze tezgâhı da bu standarda girer mi?
EN 12417 otomatik takım değiştiren işleme merkezleri içindir. Takım değiştiricisi olmayan freze tezgâhları için ayrı bir C tipi standart bulunur; doğru standart makinenin yapısına göre seçilir.
İşleme merkezinde onaylanmış kuruluş gerekir mi?
İşleme merkezleri çoğunlukla üreticinin kendi uygunluk değerlendirmesiyle CE işareti alır. Karar, makinenin yönetmelikteki sınıflandırmasına göre verilir.
Koruyucu açıkken çalışma mümkün mü?
Yalnız ayar modunda, sınırlı hız ve basılı tutmalı kumanda gibi ek önlemlerle mümkündür.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN 12417:2001+A2:2009’dur. CEN’de bu makineleri kapsayan daha yeni bir standart (EN ISO 16090-1) yayımlanmıştır; karine için Resmî Gazete’de atıf yapılan sürüm esas alınır. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 1012-1: Hava Kompresörleri
- EN ISO 20430: Plastik Enjeksiyon Makineleri
- EN 12622: Hidrolik Abkant Presler
- EN ISO 16092-1: Preslerin Genel Güvenlik Kuralları
