EN 1012-1, tam adıyla “Kompresörler ve vakum pompaları – Güvenlik kuralları – Bölüm 1: Hava kompresörleri”, hava sıkıştıran kompresörlerin ve kompresör ünitelerinin tasarımında alınacak güvenlik önlemlerini tanımlayan C tipi standarttır. Kompresörde tehlike yalnız dönen parçalardan gelmez: basınç altındaki hava, yüksek sıcaklık ve yağlı kompresörlerde yağ kaynaklı yangın ve patlama riski de vardır. Standart bu tehlikelerin hepsini birlikte ele alır.
EN 1012-1 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN 1012-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN 1012-1:2010 |
|---|---|
| Resmî başlık | Compressors and vacuum pumps – Safety requirements – Part 1: Air compressors |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | C tipi makine standardı |
Hangi kompresörleri kapsar?
Standart, havayı atmosfer basıncının üzerine sıkıştıran kompresörleri, tahrik düzeni, soğutucusu, ayırıcısı ve kumandasıyla birlikte ünite olarak kapsar. Tipik örnekler:
- Pistonlu atölye kompresörleri
- Yağ enjeksiyonlu ve yağsız vidalı kompresörler
- Paletli ve scroll kompresörler
- Turbo (santrifüj) kompresörler
- Seyyar şantiye kompresörleri
Vakum pompaları serinin 2. bölümünde, proses gazı kompresörleri 3. bölümünde ele alınır. Kompresörün hava tankı basınçlı kap mevzuatına tabidir: seri üretim basit tanklar için Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği, diğer basınçlı donanım için Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği uygulanır.
Standardın ana gereklilikleri
- Aşırı basınca karşı koruma: Her basınç kademesi ve basınç altındaki hacim, izin verilen basıncın aşılmasını önleyen emniyet valfi ya da eşdeğer düzenle korunur.
- Aşırı sıcaklığa karşı koruma: Çıkış havası ve yağ sıcaklığı izlenir; sınır aşıldığında kompresör kendiliğinden durur.
- Yangın ve patlamaya karşı önlemler: Yağlı kompresörlerde yağ ayırıcı ve basınçlı hacimlerde tutuşmayı önleyecek tasarım, uygun yağ ve bakım aralıkları aranır.
- Hareketli parçaların korunması: Kayış kasnak, kaplin ve fan gibi dönen parçalar koruyucuyla kapatılır.
- Sıcak yüzeyler: Dokunulabilecek sıcak boru ve yüzeyler yalıtılır, korunur ya da işaretlenir.
- Basıncın boşaltılması: Bakımdan önce sistemin basıncının güvenle boşaltılabilmesi ve bunun görülebilmesi sağlanır.
- Kondens ve tahliye: Kondens suyunun toplanması ve boşaltılması için düzen bulunur.
- Kumanda ve durdurma: Otomatik başlayan kompresörlerde uyarı, acil durdurma ve yeniden başlamaya karşı önlemler yer alır.
- Gürültü ve kullanım bilgileri: Gürültü emisyonu ölçülür ve beyan edilir; kurulum, havalandırma ve bakım bilgileri kılavuzda verilir.
EN 1012-1 doğrulama ve testleri
Standart, her güvenlik önleminin doğrulama yöntemini belirtir: gözle muayene, fonksiyon testi, ölçüm ve doküman incelemesi.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Gözle muayene | Koruyucuların, emniyet valflerinin, işaretlemenin ve uyarıların eksiksiz olduğu |
| Emniyet valfi kontrolü | Valfin ayar basıncının ve kapasitesinin korunan hacme uygun olduğu |
| Sıcaklık ve basınç kesme testi | Sınır değer aşıldığında kompresörün durduğu |
| Sızdırmazlık ve basınç kontrolü | Basınç altındaki bölümlerin çalışma basıncına dayandığı |
| Yüzey sıcaklığı ölçümü | Erişilebilir yüzeylerin korunduğu ya da işaretlendiği |
| Gürültü ölçümü | Kompresörlere özgü gürültü deney koduna göre emisyon değerleri |
| Elektrik teçhizatı testleri | EN 60204-1 doğrulama ölçümleri |
Sonuçlar test raporuna işlenir; hava tankı ve emniyet donanımının belgeleri rapora eklenir.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Basınç, sıcaklık, yangın ve mekanik tehlikeler EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Emniyet donanımı, koruyucular ve kumanda EN 1012-1’e göre tasarlanır.
- Doğrulama: Fonksiyon testleri ve ölçümler kompresör üzerinde yapılır.
- Teknik dosya: Risk değerlendirmesi, şemalar, tank belgeleri ve test raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN 1012-1, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar. Açık alanda kullanılan seyyar kompresörler ayrıca Gürültü Emisyonu Yönetmeliği kapsamındadır.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 60204-1: Makinenin elektrik teçhizatı
- EN ISO 4414: Pnömatik sistemlerin güvenlik kuralları
- EN ISO 2151: Kompresörler ve vakum pompaları için gürültü deney kodu
- EN ISO 13857: Güvenlik mesafeleri
- EN 1012-2 ve EN 1012-3: Vakum pompaları ve proses kompresörleri
Sık sorulan sorular
Kompresörde hangi yönetmelikler birlikte uygulanır?
Kompresör ünitesi makinedir. Hava tankı ve emniyet donanımı basınçlı kap mevzuatına, elektronik kumanda EMC kurallarına, seyyar kompresörler açık alan gürültü kurallarına da tabidir.
Tankın CE belgesi olması yeterli mi?
Hayır. Tankın uygunluğu, kompresör ünitesinin bütününün uygunluğunun yerine geçmez.
Yağsız kompresörde de aynı kurallar geçerli mi?
Basınç, sıcaklık ve mekanik kurallar geçerlidir; yağ kaynaklı yangın önlemleri yağlı kompresörler içindir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN 1012-1:2010’dur. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 619: Birim Yük Konveyörleri
- EN ISO 19085-1: Ağaç İşleme Makineleri Ortak Kurallar
- EN ISO 20430: Plastik Enjeksiyon Makineleri
- EN 12417: İşleme Merkezleri
