EN ISO 13857, tam adıyla “Makinelerde güvenlik – Üst ve alt uzuvların tehlikeli bölgelere ulaşmasını önlemek için güvenlik mesafeleri”, bir koruyucunun tehlikeli noktadan ne kadar uzakta olması gerektiğini tablolarla tanımlar. Çitin yüksekliği, tel örgünün göz aralığı ya da besleme ağzının genişliği gibi tasarım kararları bu standarda göre verilir. Değerler insan vücut ölçülerine dayanır.
EN ISO 13857 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 13857 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 13857:2019 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety of machinery – Safety distances to prevent hazard zones being reached by upper and lower limbs (ISO 13857:2019) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
| Yukarı uzanma | Tehlikeli bölgenin yerden yüksekliği düşük riskte en az 2.500 mm, yüksek riskte en az 2.700 mm olmalıdır; aksi hâlde başka koruma önlemi gerekir |
Hangi durumları kapsar?
Standart, koruma yalnızca mesafeyle sağlanacaksa uygulanır ve endüstriyel olan ve olmayan ortamlardaki makineler için kullanılır. Tipik uygulamalar:
- Robot hücresi ve otomasyon hattı çevre çitleri
- Tel örgü, delikli sac ve ızgara koruyucular
- Besleme ve boşaltma ağızları, hazneler
- Konveyör alt ve yan açıklıkları
- Kayış kasnak, zincir dişli muhafazaları
Tablolar 14 yaş ve üzeri kişiler için düzenlenmiştir; açıklıklardan uzanma için 3 yaş ve üzeri çocukları dikkate alan ayrı değerler de vardır. Standart, tırmanma gibi bilinçli aşma girişimlerine ya da ışınım ve madde yayılımı gibi tehlikelere karşı mesafe vermez. Vücudun ezilmesine karşı asgari açıklıklar EN ISO 13854’te, ışık perdesi mesafeleri EN ISO 13855’te ele alınır.
Standardın ana gereklilikleri
- Yukarı uzanma: Tehlikeli bölge yeterince yüksekteyse ayrıca koruyucu gerekmez; yükseklik sınırı risk düzeyine göre değişir.
- Koruyucu yapı üzerinden uzanma: Çit yüksekliği, tehlikeli bölgenin yüksekliği ve yatay mesafe birbirine bağlıdır; uygun birleşim tablodan seçilir.
- Düşük ve yüksek risk ayrımı: Üzerinden uzanma için iki ayrı tablo vardır; hangisinin kullanılacağı risk değerlendirmesiyle belirlenir.
- Çevresinden uzanma: Kolun dirsek, bilek ya da parmak eklemlerinden bükülerek ulaşabileceği mesafeler tanımlanır.
- Açıklıklardan uzanma: Açıklığın biçimine (yarık, kare, daire) ve ölçüsüne göre parmak, el ya da kolun ne kadar içeri girebileceği verilir.
- Düzensiz açıklıklar: Biçimi düzgün olmayan açıklıklarda en olumsuz değeri veren ölçü esas alınır.
- Ek koruyucu yapıların etkisi: Hareketi kısıtlayan ek bir engel varsa mesafenin nasıl değerlendirileceği açıklanır.
- Alt uzuvlar: Ayak ve bacağın açıklıklardan uzanmasına karşı ayrı mesafeler verilir.
Tablolarda ara değer hesaplanmaz; iki satır arasında kalan ölçülerde daha güvenli olan değer kullanılır.
EN ISO 13857 doğrulama ve kontrolleri
Doğrulama laboratuvar testiyle değil, makine üzerinde ölçüm ve tasarım çizimlerinin incelenmesiyle yapılır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Koruyucu yüksekliği ölçümü | Çit ya da koruyucunun yüksekliğinin tabloya göre seçilen değeri sağladığı |
| Yatay mesafe ölçümü | Koruyucu ile en yakın tehlikeli nokta arasındaki mesafenin yeterli olduğu |
| Açıklık ölçümü | Tel örgü gözü, yarık ya da deliklerin en büyük ölçüsünün mesafeyle uyumlu olduğu |
| Zemin ile koruyucu arasındaki boşluk | Alttan uzanmaya karşı alt uzuv mesafelerinin sağlandığı |
| Besleme ve boşaltma ağızları | Açıklık ölçüsü ile tehlikeli noktaya uzaklığın tabloyla uyumlu olduğu |
| Referans düzleminin kontrolü | Basamak, platform ya da üzerine çıkılabilecek yüzeylerin ölçümde dikkate alındığı |
Ölçümler çizimlerle birlikte kayda geçer. Koruyucunun yanına sonradan basamak, palet ya da platform konursa referans düzlemi değişir ve kontrol tekrarlanır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Uzanılarak erişilebilecek tehlikeli noktalar ve risk düzeyi EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Koruyucu yüksekliği, konumu ve açıklık ölçüleri EN ISO 13857 tablolarından seçilir.
- Doğrulama: Mesafeler ve açıklıklar makine üzerinde ölçülür.
- Teknik dosya: Koruyucu çizimleri ve ölçüm kayıtları teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 13857, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucuların tasarımı
- EN ISO 13855: Koruma tertibatlarının yaklaşma hızına göre konumlandırılması
- EN ISO 13854: Vücut kısımlarının ezilmesini önleyen asgari açıklıklar
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 10218-2: Robot sistemlerinde çevre koruması
Sık sorulan sorular
Çit yüksekliği kaç olmalı?
Tek bir değer yoktur. Gerekli yükseklik, tehlikeli noktanın yüksekliğine, çitin tehlikeli noktaya uzaklığına ve risk düzeyine göre tablodan belirlenir. Çit tehlikeli noktaya yaklaştıkça daha yüksek olması gerekir.
Tel örgü göz aralığı nasıl seçilir?
Göz aralığı ile koruyucunun tehlikeli noktaya uzaklığı birlikte değerlendirilir. Göz büyüdükçe parmak ya da el daha içeri girebildiği için gereken mesafe artar.
Bu mesafeler ışık perdesi için de kullanılır mı?
Hayır. Işık perdesi gibi algılayan tertibatlarda mesafe, makinenin durma süresine göre EN ISO 13855 ile hesaplanır.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 13857:2019’dur. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 13850: Acil Durdurma Fonksiyonu
- EN ISO 13855: Koruyucuların Yaklaşma Hızına Göre Konumlandırılması
- EN ISO 14119: Koruyucularla Bağlantılı Kilitleme Tertibatları
- EN ISO 14120: Sabit ve Hareketli Koruyucular
