EN ISO 13854, tam adıyla “Makinelerde güvenlik – İnsan vücudu kısımlarının ezilmesini önlemek için asgari açıklıklar”, birbirine yaklaşan iki makine parçası arasında ya da hareketli bir parça ile sabit bir yüzey arasında bırakılması gereken en küçük boşluğu tanımlar. Boşluk yeterince büyükse araya giren vücut kısmı ezilmez. Değerler insan vücut ölçülerine dayanır ve daha önce kullanılan EN 349’un yerini alan bu standartta tek bir tabloda verilir.
EN ISO 13854 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 13854 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 13854:2019 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety of machinery – Minimum gaps to avoid crushing of parts of the human body (ISO 13854:2017) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
| Asgari açıklıklar | Gövde 500 mm, baş 300 mm, bacak 180 mm, ayak 120 mm, ayak parmakları 50 mm, kol 120 mm, el, bilek ve yumruk 100 mm, parmak 25 mm |
Hangi durumları kapsar?
Standart yalnızca ezilme tehlikesine karşı uygulanır ve riskin asgari açıklık bırakılarak giderilebildiği durumlarda kullanılır. Tipik örnekler:
- Hareketli tabla ile gövde arasındaki boşluklar
- Kaldırma platformları, makaslı platformlar ve altlarındaki sabit yapı
- Robot ya da eksen hareketi ile çit, kolon ve duvar arasındaki boşluklar
- Güç tahrikli kapı ve koruyucuların kapanma kenarları
- Konveyör aktarma noktaları ve itici silindirler
- Raylı araçlar ile sabit engeller arasındaki geçişler
Standart darbe, kesilme ve içeri çekilme gibi diğer mekanik tehlikeleri kapsamaz; bunlar için ayrıca önlem alınır. Kalın giysi, alet taşıma ya da koruyucu donanım kullanımı gibi durumlarda daha büyük açıklık gerekip gerekmediği risk değerlendirmesinde ele alınır. Tehlikeli noktaya uzanmayı önleyen mesafeler EN ISO 13857’nin konusudur.
Standardın ana gereklilikleri
- Ezilme bölgesinin belirlenmesi: İki parçanın birbirine yaklaştığı ya da hareketli parçanın sabit bir yüzeye yaklaştığı her yer ezilme bölgesi olarak değerlendirilir.
- Hangi vücut kısmının girebileceği: Bölgeye gövdenin mi, kolun mu, yalnızca parmağın mı girebileceği belirlenir; açıklık buna göre seçilir.
- Öngörülebilir en büyük vücut kısmı: Bir bölgeye daha büyük bir vücut kısmı da girebiliyorsa o kısmın değeri esas alınır.
- Asgari açıklığın sağlanması: Hareketin en dar konumunda bile parçalar arasında tablodaki değerden az boşluk kalmamalıdır.
- Erişimin kısıtlanması: Daha büyük vücut kısımlarının girmesi koruyucu yapılarla önleniyorsa, giren kısma ait daha küçük değer kullanılabilir.
- Kullanıcı grubu: Çocukların ya da farklı vücut ölçülerine sahip kişilerin erişebileceği makinelerde değerlerin yeterliliği ayrıca değerlendirilir.
- Açıklık sağlanamıyorsa: Asgari açıklık bırakılamayan yerde koruyucu, koruma tertibatı ya da kuvvet sınırlama gibi başka önlemler uygulanır.
Değerler asgari sınırdır; tasarımda yuvarlama ya da ara değer kullanılarak küçültülmez.
EN ISO 13854 doğrulama ve kontrolleri
Doğrulama laboratuvar testi gerektirmez; makine üzerinde ölçüm ve çizimlerin incelenmesiyle yapılır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Ezilme bölgelerinin envanteri | Makinenin bütün hareketleri için ezilme bölgelerinin belirlendiği |
| Açıklık ölçümü | Hareketin en dar konumunda parçalar arasındaki boşluğun tablodaki değeri sağladığı |
| Strok sonu ve mekanik durdurucu kontrolü | Açıklığı garanti eden durdurucuların sağlam olduğu ve ayarının bozulmadığı |
| Erişim kontrolü | Küçük değerin kullanıldığı yerlerde daha büyük vücut kısımlarının gerçekten giremediği |
| Çizim ve hesapların incelenmesi | Tasarım belgelerindeki açıklıkların makinedeki ölçümle uyuştuğu |
| Ek önlemlerin kontrolü | Açıklık bırakılamayan yerlerde koruyucu ya da koruma tertibatının bulunduğu ve çalıştığı |
Ölçümler kayda geçer. Makineye sonradan eklenen parça, tabla ya da aparatlar açıklığı daraltabileceği için değişiklikten sonra kontrol tekrarlanır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Ezilme bölgeleri ve her bölgeye girebilecek vücut kısmı EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Parçalar arasındaki boşluklar EN ISO 13854’teki asgari açıklıklara göre belirlenir.
- Doğrulama: Açıklıklar makine üzerinde, hareketin en dar konumunda ölçülür.
- Teknik dosya: Çizimler ve ölçüm kayıtları teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 13854, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 13857: Üst ve alt uzuvlar için güvenlik mesafeleri
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucuların tasarımı
- EN ISO 13855: Koruma tertibatlarının yaklaşma hızına göre konumlandırılması
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 10218-2: Robot hücrelerinde ezilme bölgeleri ve açıklıklar
Sık sorulan sorular
Asgari açıklık ile güvenlik mesafesi aynı şey mi?
Hayır. Asgari açıklık, araya giren vücut kısmının ezilmemesi için bırakılan boşluktur. Güvenlik mesafesi ise kişinin tehlikeli noktaya hiç ulaşamaması için gereken uzaklıktır ve EN ISO 13857’de verilir.
Robot ile çit arasında ne kadar boşluk bırakılmalı?
Araya bir kişinin girebileceği yerde gövde için verilen 500 mm esas alınır. Bu boşluk bırakılamıyorsa bölgeye erişim başka önlemlerle engellenmelidir.
25 mm’den dar boşluk güvenli midir?
Standart ezilmeye karşı asgari açıklıkları verir; dar bir boşluğun güvenli olup olmadığı, parmağın girip giremeyeceğine ve kesilme ya da içeri çekilme tehlikesine bağlıdır. Bu, risk değerlendirmesinde ayrıca ele alınır.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 13854:2019’dur. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 4413: Hidrolik Sistemlerin Güvenlik Kuralları
- EN ISO 4414: Pnömatik Sistemlerin Güvenlik Kuralları
- EN ISO 14122-1: Makinelere Sabit Erişim Araçlarının Seçimi
- EN ISO 14122-3: Merdivenler ve Korkuluklar
