EN ISO 14122-1, tam adıyla “Makinelerde güvenlik – Makinelere kalıcı erişim araçları – Bölüm 1: Sabit araçların seçimi ve erişimle ilgili genel kurallar”, bir makinenin yerden ulaşılamayan noktalarına operatörün ve bakım personelinin nasıl çıkacağını belirler. Rampa mı, merdiven mi, sabit dikey merdiven mi kullanılacağı sorusunun cevabı bu standarttadır. Serinin ilk bölümüdür; platform, merdiven ve korkulukların ölçüleri diğer bölümlerde verilir.
EN ISO 14122-1 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 14122-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 14122-1:2016 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety of machinery – Permanent means of access to machinery – Part 1: Choice of fixed means and general requirements of access (ISO 14122-1:2016) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
Hangi makineleri kapsar?
Standart, zemin seviyesinden erişilemeyen çalışma, ayar ve bakım noktaları bulunan makinelere uygulanır. Makinenin parçası olan sabit erişim araçlarını kapsar; binanın bir bölümü yalnızca makineye erişim amacıyla yapılmışsa ona da uygulanabilir. Tipik örnekler:
- Büyük presler, enjeksiyon makineleri ve işleme merkezlerinin bakım platformları
- Silo, tank ve karıştırıcıların üst erişimleri
- Konveyör hatları üzerindeki geçitler ve yürüme yolları
- Paketleme ve dolum hatlarındaki operatör platformları
- Vinç, kule ve proses ekipmanlarının erişim merdivenleri
Seri dört bölümden oluşur: Bölüm 1 seçim ve genel kurallar, Bölüm 2 çalışma platformları ve yürüme yolları, Bölüm 3 merdivenler, basamaklı merdivenler ve korkuluklar, Bölüm 4 sabit merdivenler. Asansör ve yürüyen platform gibi güç tahrikli erişim araçları ile taşınabilir merdivenler bu serinin konusu değildir.
Standardın ana gereklilikleri
- Önce erişim ihtiyacını azaltmak: Kumanda, ayar ve bakım noktaları mümkünse zemin seviyesinden erişilecek biçimde yerleştirilir.
- Tercih sırası: Zeminden doğrudan erişim sağlanamıyorsa önce rampa ya da merdiven düşünülür; basamaklı merdiven ve sabit dikey merdiven ancak gerekçesi varsa seçilir.
- Seçim ölçütleri: Erişim sıklığı, çıkılacak yükseklik, taşınacak alet ya da yük, aynı anda kullanacak kişi sayısı ve tahliye ihtiyacı birlikte değerlendirilir.
- Düşmeye karşı koruma: Yüksekten düşme tehlikesi olan her yerde korkuluk ya da eşdeğer bir koruma bulunur.
- Kaymaya ve takılmaya karşı önlem: Yürüme yüzeyleri kaymaz olmalı; su, yağ ve kir birikmesini önleyecek biçimde tasarlanmalıdır.
- Dayanım: Erişim araçları, öngörülen kullanım yüklerini taşıyacak ve korozyon ile çevre koşullarına dayanacak biçimde yapılır.
- Diğer tehlikelerden uzaklık: Erişim yolu; sıcak yüzeyler, hareketli parçalar ve düşen cisimler gibi tehlikelerden uzak tutulur.
- Hareketli kısımlar: Katlanan ya da kayan bölümler, açık ve kapalı konumda sabitlenebilmeli ve kullanımı ezilme tehlikesi yaratmamalıdır.
- Kullanım bilgileri: Erişim araçlarının kullanımı, yük sınırları ve bakımı kılavuzda anlatılır.
EN ISO 14122-1 doğrulama ve kontrolleri
Doğrulama; tasarımın incelenmesi, makine üzerinde gözle muayene ve ölçümle yapılır. Dayanım ve ölçü kontrollerinin ayrıntısı serinin ilgili bölümünden gelir.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Erişim noktaları listesinin incelenmesi | Çalışma, ayar ve bakım için çıkılması gereken bütün noktaların belirlendiği |
| Seçim gerekçesinin kontrolü | Rampa ya da merdiven yerine dikey merdiven seçilen yerlerde gerekçenin kayıtlı olduğu |
| Düşme korumasının muayenesi | Korkulukların ve geçiş açıklıklarındaki korumaların eksiksiz olduğu |
| Yürüme yüzeylerinin muayenesi | Yüzeylerin kaymaz olduğu, sıvı biriktirmediği ve takılma noktası bulunmadığı |
| Ölçü kontrolü | Genişlik, basamak ve korkuluk ölçülerinin serinin ilgili bölümüne uyduğu |
| Dayanım kanıtı | Platform, merdiven ve korkulukların öngörülen yükleri taşıdığının hesap ya da testle gösterildiği |
Erişim araçları çoğu zaman sahada, montaj sırasında tamamlanır. Bu yüzden son kontrol makine kurulduktan sonra yapılmalıdır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Yerden erişilemeyen noktalar ve bu noktalara çıkma sıklığı EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Erişim aracının türü EN ISO 14122-1’e göre seçilir; ölçüler serinin ilgili bölümünden alınır.
- Doğrulama: Erişim araçları makine üzerinde muayene edilir ve ölçülür.
- Teknik dosya: Erişim planı, seçim gerekçesi, çizimler ve kontrol kayıtları teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 14122-1, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 14122-3: Merdivenler, basamaklı merdivenler ve korkuluklar
- EN ISO 14122-2: Çalışma platformları ve yürüme yolları
- EN ISO 14122-4: Sabit merdivenler
- EN ISO 13857: Erişim yollarından tehlikeli bölgelere olan güvenlik mesafeleri
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucular
- EN ISO 20607: Kullanım kılavuzunun hazırlanması
Sık sorulan sorular
Dikey merdiven her zaman kullanılabilir mi?
Hayır. Standart önce zeminden erişimi, ardından rampa ve merdiveni tercih eder. Dikey merdiven; yer darlığı, seyrek erişim gibi bir gerekçeyle seçilebilir ve bu gerekçe kayda geçer.
Binaya ait platformlar da kapsamda mı?
Platform ya da yürüme yolu makinenin parçasıysa ya da yalnızca makineye erişim için yapılmışsa bu seri uygulanabilir. Genel bina merdivenleri yapı mevzuatına tabidir.
Ölçüleri nereden alacağım?
Bölüm 1 seçim ve genel kuralları verir. Platform, merdiven, korkuluk ve sabit merdiven ölçüleri serinin 2, 3 ve 4 numaralı bölümlerindedir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 14122-1:2016’dır. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 4414: Pnömatik Sistemlerin Güvenlik Kuralları
- EN ISO 13854: Ezilmeyi Önleyen Asgari Açıklıklar
- EN ISO 14122-3: Merdivenler ve Korkuluklar
- EN ISO 20607: Makine Kullanım Kılavuzu
