EN ISO 4413, tam adıyla “Hidrolik akışkan gücü – Sistemler ve bileşenleri için genel kurallar ve güvenlik gereklilikleri”, makinelerdeki hidrolik sistemlerin güvenli ve güvenilir çalışması için uyulacak tasarım kurallarını tanımlar. Yüksek basınçlı yağ; hortum patlaması, yağ püskürmesi, beklenmeyen hareket ve yangın gibi tehlikeler doğurabilir. Standart, bu tehlikeleri güç ünitesinden silindire kadar bütün devre için ele alır.
EN ISO 4413 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.

EN ISO 4413 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 4413:2010 |
|---|---|
| Resmî başlık | Hydraulic fluid power – General rules and safety requirements for systems and their components (ISO 4413:2010) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
Hangi makineleri kapsar?
Standart, makinelerde kullanılan hidrolik sistemlere ve bu sistemlerin bileşenlerine uygulanır; sistemin tasarımı, yapımı, montajı ve devreye alınmasını kapsar. Tipik örnekler:
- Hidrolik presler ve abkant presler
- Plastik enjeksiyon makineleri
- Takım tezgâhlarının bağlama ve besleme sistemleri
- Kaldırma platformları ve hidrolik kaldırma düzenleri
- İş makinelerinin ve tarım makinelerinin hidrolik devreleri
- Hidrolik güç üniteleri
Standart bir sistem standardıdır; pompa, valf ve silindir gibi bileşenlerin kendi ürün standartlarının yerine geçmez. Basınçlı hava ile çalışan sistemler için EN ISO 4414 uygulanır. Hidrolik akümülatörler ayrıca basınçlı ekipman mevzuatı açısından değerlendirilir.
Standardın ana gereklilikleri
- Aşırı basınca karşı koruma: Sistemin her bölümü, izin verilen en yüksek basıncın aşılmasına karşı basınç emniyet valfi ya da eşdeğer bir önlemle korunur.
- Enerji kesilmesi ve geri gelmesi: Basıncın düşmesi, kesilmesi ya da geri gelmesi tehlikeli bir harekete yol açmamalıdır.
- Yüklerin tutulması: Dikey ya da yük altındaki eksenler, hortum kopsa ya da enerji kesilse bile kontrolsüz hareket etmemelidir.
- Akümülatörler: Sistem kapatıldığında akümülatör basıncı kendiliğinden boşaltılır ya da güvenli biçimde ayrılır; akümülatör üzerinde uyarı bulunur.
- Hortumlar ve borular: Hortumlar basınca uygun seçilir, burulmadan ve sürtünmeden döşenir; patlama ya da savrulma kişiye zarar verecekse koruma konur.
- Sızıntı ve yağ püskürmesi: Bağlantılar sızdırmaz olmalı; ince yağ püskürmesinin kişiye ya da sıcak yüzeye ulaşması önlenmelidir.
- Yağ sıcaklığı ve temizliği: Yağın sıcaklığı ve kirlilik düzeyi kontrol altında tutulur; filtreleme ve gerektiğinde soğutma sağlanır.
- Depo: Yağ seviyesi izlenebilir olmalı, depo boşaltma ve temizlemeye uygun yapılmalıdır.
- Kumanda ve ayırma: Sistem enerji kaynağından ayrılabilmeli, kalan basınç boşaltılabilmeli ve ölçüm noktalarından kontrol edilebilmelidir.
- İşaretleme ve dokümantasyon: Bileşenler devre şemasındaki kodlarla işaretlenir; şema, parça listesi ve bakım bilgileri verilir.
EN ISO 4413 doğrulama testleri
Sistem; muayene ve testle doğrulanır. Testler devreye alma sırasında makine üzerinde ya da güç ünitesi üreticisinin tesisinde yapılır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Şema ve parça uygunluğu muayenesi | Kurulu sistemin devre şemasına ve parça listesine uyduğu, bileşenlerin doğru işaretlendiği |
| Basınç testi | Sistemin, öngörülen en yüksek çalışma basıncı altında hasarsız ve kalıcı şekil değişimi olmadan çalıştığı |
| Sızdırmazlık kontrolü | Bağlantılarda ve bileşenlerde izin verilenin ötesinde sızıntı bulunmadığı |
| Emniyet valfi ayar kontrolü | Basınç sınırlama düzenlerinin doğru değere ayarlandığı ve yetkisiz ayara karşı korunduğu |
| Fonksiyon testi | Bütün hareketlerin ve güvenlik fonksiyonlarının tasarlandığı gibi çalıştığı |
| Enerji kesilmesi testi | Enerji kesildiğinde yüklerin tutulduğu ve akümülatör basıncının boşaldığı |
Test sonuçları kayda geçer ve sistem dokümanlarıyla birlikte teslim edilir.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Basınç, sızıntı, sıcaklık ve beklenmeyen hareketten doğan hidrolik tehlikeler EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Devre şeması, bileşen seçimi ve koruma önlemleri EN ISO 4413’e göre hazırlanır.
- Doğrulama: Basınç, sızdırmazlık ve fonksiyon testleri yapılır.
- Teknik dosya: Hidrolik devre şeması, parça listesi ve test kayıtları teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 4413, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 4414: Pnömatik sistemler için genel kurallar ve güvenlik gereklilikleri
- EN ISO 14118: Beklenmeyen çalışmanın önlenmesi ve depolanmış enerji
- EN ISO 13849-1: Hidrolik valflerle kurulan güvenlik fonksiyonları
- EN ISO 13849-2: Hidrolik sistemler için arıza listeleri ve geçerli kılma
- EN 60204-1: Güç ünitesinin elektrik teçhizatı
Sık sorulan sorular
Hazır güç ünitesi alırsam bu standart beni ilgilendirir mi?
Evet. Güç ünitesi üreticisi kendi teslimat kapsamından sorumludur; ancak ünitenin makineye bağlanması, hortumlar, silindirler ve bütün sistemin güvenliği makine üreticisinin sorumluluğundadır.
Akümülatörlü sistemlerde nelere dikkat edilir?
Makine kapatıldıktan sonra akümülatörde basınç kalabilir. Standart, bu basıncın boşaltılmasını ya da güvenli biçimde ayrılmasını ve akümülatörün üzerinde uyarı bulunmasını ister.
Hortumlara koruma kılıfı şart mı?
Her hortum için değil. Hortumun patlaması ya da savrulması kişiye zarar verebilecek yerde ise koruma ya da tutma düzeni gerekir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 4413:2010’dur. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 60204-1: Makinelerin Elektrik Teçhizatı
- EN IEC 62061: Kumanda Sistemlerinin Fonksiyonel Güvenliği
- EN ISO 4414: Pnömatik Sistemlerin Güvenlik Kuralları
- EN ISO 13854: Ezilmeyi Önleyen Asgari Açıklıklar
