EN ISO 20430, tam adıyla “Plastik ve kauçuk makineleri – Enjeksiyon makineleri – Güvenlik kuralları”, plastik ve kauçuk işleyen enjeksiyon makinelerinin tasarımında alınacak güvenlik önlemlerini tanımlayan C tipi standarttır. Enjeksiyon makinesinde en ağır tehlike, büyük kuvvetle kapanan kalıp yarıları arasında ezilmedir; bunun yanında sıcak eriyik sıçraması ve kızgın yüzeyler yanık tehlikesi doğurur. Standart, makineyi tehlike bölgelerine ayırır ve her bölge için koruma kurallarını verir.
EN ISO 20430 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 20430 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 20430:2020 |
|---|---|
| Resmî başlık | Plastics and rubber machines – Injection moulding machines – Safety requirements (ISO 20430:2020) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | C tipi makine standardı |
| Risk sınıfı | Yüksek riskli makine listesinde: elle yüklemeli ya da boşaltmalı plastik enjeksiyon makineleri (2006/42/AT Ek IV, madde 10) |
Hangi makineleri kapsar?
Standart, plastik ya da kauçuk hammaddeyi eriterek kapalı kalıba basan makineleri kapsar. Tipik örnekler:
- Yatay hidrolik, elektrikli ve hibrit enjeksiyon makineleri
- Dikey enjeksiyon makineleri
- Döner tablalı ve kayar tablalı makineler
- Çok bileşenli (çok renkli) enjeksiyon makineleri
- Kauçuk ve termoset enjeksiyon makineleri
Parça alma robotu, konveyör ve kalıp değiştirme düzeni gibi yardımcı donanımla birlikte çalışma da ele alınır; bu donanımın kendisi için kendi standartları uygulanır. Ekstrüzyon ve şişirme makineleri bu standardın konusu değildir.
Standardın ana gereklilikleri
- Kalıp bölgesinin korunması: Operatör tarafındaki ve karşı taraftaki koruyucular kilitlemelidir; koruyucu açıkken kalıbın kapanması birbirinden bağımsız birden fazla yolla engellenir.
- Kumanda sisteminin güvenliği: Kalıp kapanmasını durduran fonksiyonlar yedekli ve izlemeli tasarlanır; tek bir arıza tehlikeli harekete yol açmamalıdır.
- Büyük makinelerde gövdeyle girme: Kalıp bölgesine kişinin tümüyle girebildiği makinelerde içeride kişi varken kapanmayı önleyen ek düzenler aranır.
- Kapama (mengene) mekanizması bölgesi: Kalıp arkasındaki hareketli mekanizmaya erişim koruyucularla engellenir.
- Meme ve plastikleştirme ünitesi: Sıcak eriyik sıçramasına ve ünitenin hareketine karşı koruyucu, kızgın silindir yüzeyleri için yalıtım ya da koruma bulunur.
- İtici, maça ve çıkış bölgesi: Parçanın düştüğü açıklıktan kalıp bölgesine ulaşılması önlenir; itici ve maça hareketleri koruyucu durumuna bağlanır.
- Motorlu koruyucular: Kendi tahrikiyle kapanan koruyucularda kapanma kenarında sıkışmaya karşı önlem alınır.
- Yardımcı donanımla çalışma: Robot ya da konveyör bağlandığında koruma düzeyinin azalmaması için arayüz kuralları tanımlanır.
- Diğer tehlikeler: Hidrolik ve pnömatik enerji, elektrik, gürültü ve işleme sırasında çıkan gaz ve buhar için önlemler yer alır.
EN ISO 20430 doğrulama ve testleri
Standart, her kural için doğrulama yöntemini belirtir. Doğrulama makine üzerinde ve devre şemaları üzerinden yapılır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Gözle muayene | Koruyucuların, işaretlemenin ve uyarıların eksiksiz olduğu |
| Kilitleme fonksiyon testi | Koruyucu açıldığında kalıp kapanmasının ve diğer tehlikeli hareketlerin durduğu |
| Arıza benzetimi | Kilitleme düzeninde tek bir arızanın algılandığı ve yeni çevrimin engellendiği |
| Açıklık ve mesafe ölçümü | Koruyucu açıklıklarından ve çıkış açıklığından tehlike bölgesine ulaşılamadığı |
| Sıcaklık ölçümü | Erişilebilir sıcak yüzeylerin korunduğu ya da işaretlendiği |
| Hidrolik ve elektrik kontrolleri | Valf düzeni, basınç sınırlama ve EN 60204-1 doğrulama ölçümleri |
| Gürültü ölçümü | Beyan edilecek emisyon değerleri |
Sonuçlar test raporuna işlenir; kilitleme ya da kumanda sisteminde değişiklik yapılırsa ilgili testler tekrarlanır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Makinenin tehlike bölgeleri EN ISO 12100 çerçevesinde değerlendirilir.
- Tasarım: Koruyucular, kilitleme düzeni ve kumanda mimarisi EN ISO 20430’a göre tasarlanır.
- Doğrulama: Fonksiyon testleri, arıza benzetimi ve ölçümler makine üzerinde yapılır.
- Teknik dosya: Risk değerlendirmesi, hidrolik ve elektrik şemaları ile test raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 20430, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar. Elle yüklemeli ya da boşaltmalı enjeksiyon makineleri, yönetmeliğin özel uygunluk değerlendirme usulü isteyen makineler listesindedir; izlenecek yol belirlenirken bu standardın tam uygulanıp uygulanmadığına bakılır.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 14120: Sabit ve hareketli koruyucular
- EN ISO 13849-1: Kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili kısımları
- EN ISO 4413: Hidrolik sistemlerin güvenlik kuralları
- EN 60204-1: Makinenin elektrik teçhizatı
- EN ISO 13857: Güvenlik mesafeleri
Sık sorulan sorular
Eski EN 201’e göre yapılmış makine için ne yapılmalı?
EN ISO 20430, enjeksiyon makineleri için önceki Avrupa standardının yerini almıştır. Yeni piyasaya sunulan makinede atıf yapılan güncel sürüm esas alınır.
Makineye robot eklenirse sorumluluk kimde?
Makineyi ve robotu birleştiren taraf, ortaya çıkan bütünün uygunluğundan sorumludur; koruyucularda yapılan değişiklikler yeniden değerlendirilir.
Tam elektrikli makinede kurallar değişir mi?
Koruma hedefleri aynıdır; hidrolik valflerin yerine tahrikin güvenli biçimde durdurulması değerlendirilir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 20430:2020’dir. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 19085-1: Ağaç İşleme Makineleri Ortak Kurallar
- EN 1012-1: Hava Kompresörleri
- EN 12417: İşleme Merkezleri
- EN 12622: Hidrolik Abkant Presler
