EN IEC 60598-1, tam adıyla “Aydınlatma armatürleri – Bölüm 1: Genel kurallar ve deneyler”, armatürlerin sınıflandırılması, işaretlenmesi, mekanik ve elektriksel yapısı ile bunların nasıl deneneceğini tanımlar. LED armatürden projektöre, sokak armatüründen masa lambasına kadar bütün armatür tiplerinin ortak dayanağıdır. Her armatür tipi için ayrıca bir Bölüm 2 standardı bulunur; Bölüm 2, Bölüm 1’in hangi kurallarının uygulanacağını belirtir.
EN IEC 60598-1 testlerni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN IEC 60598-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN IEC 60598-1:2021 |
|---|---|
| Resmî başlık | Luminaires – Part 1: General requirements and tests |
| Desteklediği mevzuat | Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) |
| Standart türü | Ürün standardı |
| Gerilim sınırı | Besleme gerilimi 1.000 V’u geçmeyen armatürler |
Hangi ürünleri kapsar?
Standart, elektrikli ışık kaynağı içeren armatürlere uygulanır. Tipik örnekler ve ilgili Bölüm 2 standartları:
- Sabit genel amaçlı armatürler (EN 60598-2-1)
- Gömme armatürler (EN 60598-2-2)
- Yol ve sokak aydınlatma armatürleri (EN 60598-2-3)
- Taşınabilir genel amaçlı armatürler, masa ve ayaklı lambalar (EN 60598-2-4)
- Projektörler (EN 60598-2-5)
- Işık zincirleri (EN 60598-2-20)
- Acil durum aydınlatma armatürleri (EN 60598-2-22)
LED modülünün kendisi EN IEC 62031, sürücü ve balast gibi kontrol düzenleri EN 61347-1 ile değerlendirilir; armatür standardı bu bileşenlerin uygun olmasını bekler.
Standardın ana gereklilikleri
- Sınıflandırma: Armatür; elektrik çarpmasına karşı koruma sınıfına (I, II, III), toza ve suya karşı koruma derecesine ve monte edileceği yüzeyin malzemesine göre sınıflandırılır.
- İşaretleme: Anma gerilimi, güç, koruma sınıfı ve IP işaretleri, gerekiyorsa aydınlatılan nesneye asgari mesafe gibi bilgiler armatür üzerinde ve talimatlarda bulunur.
- Yapı: Duylar, kablo kanalları, askı ve ayar düzenleri, vidalı bağlantılar ve cam koruyucular için mekanik kurallar; darbe dayanımı.
- Dış ve iç kablolama: Kablo kesiti, kablo tutucu, çekmeye ve burulmaya karşı koruma, keskin kenarlardan uzak güzergâh.
- Topraklama: Sınıf I armatürlerde erişilebilir metal bölümlerin koruma iletkenine düşük dirençle bağlanması.
- Elektrik çarpmasına karşı koruma: Lamba değiştirme dahil normal kullanımda gerilimli bölümlere dokunulamaması.
- Toza ve neme dayanıklılık: Beyan edilen IP derecesinin deneyle doğrulanması ve nem koşullandırması.
- Yalıtım, yüzeysel kaçak yolu ve hava aralıkları: Yalıtım direnci, elektriksel dayanım, dokunma akımı ve asgari yalıtım mesafeleri.
- Dayanıklılık ve ısıl deneyler: Armatürün uzun süreli çalışmada ve arıza koşullarında bileşenlerini ve monte edildiği yüzeyi aşırı ısıtmaması.
- Isıya, yangına ve iz oluşumuna dayanıklılık: Yalıtım malzemelerinin ve gövde plastiklerinin ısı ve alev karşısındaki davranışı.
Tipik test programı
Testler, armatürün Bölüm 2 standardı ile birlikte uygulanır. Program, armatürün sınıfına, IP derecesine ve ışık kaynağına göre belirlenir.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| İşaretleme kontrolü ve silinmezlik | İşaretlerin eksiksiz ve kalıcı olduğu |
| Mekanik dayanım (darbe) deneyi | Gövde ve kapakların darbeden sonra koruma sağlamayı sürdürdüğü |
| Topraklama sürekliliği | Koruma iletkeni bağlantısının direncinin düşük olduğu |
| Deney parmağıyla erişim kontrolü | Gerilimli bölümlere dokunulamadığı |
| IP deneyi ve nem koşullandırması | Toz ve suyun armatürün güvenliğini bozmadığı |
| Yalıtım direnci ve elektriksel dayanım | Yalıtımın nem deneyinden sonra da yeterli olduğu |
| Dayanıklılık deneyi | Armatürün yükseltilmiş ortam sıcaklığında çevrimli çalışmadan sonra güvenli kaldığı |
| Isıl deney (normal ve anormal çalışma) | Bileşen, kablo ve montaj yüzeyi sıcaklıklarının sınırlar içinde olduğu |
| Bilya basınç, kızaran tel ve iğne alev deneyleri | Plastik parçaların ısıya ve tutuşmaya dayandığı |
IP derecesi IP testi ile, beyan edilmişse darbe dayanımı IK kodu ile doğrulanır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Elektrik çarpması, yangın, ısıl ve mekanik tehlikeler ile ışık kaynağının optik ışınımı değerlendirilir.
- Tasarım: Koruma sınıfı, IP derecesi, sürücü ve LED modülü seçimi standardın gereklerine göre yapılır.
- Doğrulama ve testler: Numune, EN IEC 60598-1 ve ilgili Bölüm 2 standardına göre test edilir; EMC testleri ayrıca yapılır.
- Teknik dosya: Test raporları, şemalar, kritik bileşen listesi ve kullanım kılavuzu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN IEC 60598-1, uygulanan standartlar arasında yazılır ve CE işareti iliştirilir.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Alçak Gerilim Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 55015: Aydınlatma cihazlarında radyo bozulması; bağışıklık için EN 61547
- EN 62471: Lamba ve lamba sistemlerinin fotobiyolojik güvenliği (mavi ışık değerlendirmesi dahil)
- EN 62493: Aydınlatma cihazlarının elektromanyetik alanlara maruz kalma açısından değerlendirilmesi
- EN 60598-2 serisi: Armatür tipine özel kurallar
- Eko-tasarım ve enerji etiketi kuralları: Işık kaynakları ve ayrı kontrol düzenleri için ayrıca değerlendirilir
Sık sorulan sorular
Bölüm 1 tek başına uygulanabilir mi?
Uygulamada hayır. Armatür, tipine karşılık gelen Bölüm 2 standardı ile birlikte değerlendirilir ve uygunluk beyanında ikisi de yazılır.
Sürücünün ve LED modülünün belgesi armatür için yeterli mi?
Hayır. Uygun bileşen kullanmak gereklidir; ancak ısınma, yalıtım mesafeleri ve IP derecesi gibi konular armatürün bütünü üzerinde doğrulanır.
Armatürde EMC testi de gerekir mi?
Evet. Elektronik sürücülü armatürlerde emisyon, bağışıklık ve harmonik akım testleri güvenlik testlerinden ayrı olarak yapılır.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN IEC 60598-1:2021’dir. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 60335-2-80: Vantilatörler
- EN 60335-2-23: Cilt ve Saç Bakım Cihazları
- EN 62368-1: Ses Video ve Bilgi Teknolojisi Cihazları
- EN 61010-1: Ölçme Kontrol ve Laboratuvar Cihazları
