EN 61010-1, tam adıyla “Ölçme, kontrol ve laboratuvar kullanımı için elektrikli cihazların güvenlik kuralları – Bölüm 1: Genel kurallar”, test ve ölçü aletlerinin, endüstriyel proses kontrol cihazlarının ve laboratuvar cihazlarının güvenlik gerekliliklerini tanımlar. Elektrik çarpmasının yanında mekanik, ısıl, kimyasal ve ışınım kaynaklı tehlikeleri de ele alır. Bazı cihaz tipleri için ayrıca bir Bölüm 2 standardı (EN 61010-2 serisi) bulunur ve Bölüm 1 ile birlikte uygulanır.
EN 61010-1 testlerni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN 61010-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN 61010-1:2010 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety requirements for electrical equipment for measurement, control, and laboratory use – Part 1: General requirements |
| Desteklediği mevzuat | Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) |
| Standart türü | Ürün standardı |
| Normal ortam koşulları | İç mekân kullanımı, 2.000 m’ye kadar rakım, 5 °C ile 40 °C arası ortam sıcaklığı; üretici daha geniş koşullar beyan ederse deneyler buna göre yapılır |
Hangi ürünleri kapsar?
Standart üç cihaz grubuna uygulanır:
- Test ve ölçü cihazları: multimetreler, osiloskoplar, sinyal üreteçleri, laboratuvar tipi güç kaynakları, veri kaydediciler
- Endüstriyel proses kontrol cihazları: sıcaklık ve proses kontrol cihazları, transmiterler, programlanabilir kontrol cihazları
- Laboratuvar cihazları: analiz cihazları, santrifüjler, etüvler ve inkübatörler, karıştırıcılar, teraziler
Bilgi teknolojisi ve ses/video cihazları EN 62368-1, makinelerin elektrik teçhizatı EN 60204-1 kapsamındadır. Tıbbi cihazlar için ayrı bir standart ailesi geçerlidir.
Standardın ana gereklilikleri
- İşaretleme ve dokümantasyon: Anma değerleri, uyarı sembolleri, bağlantı uçlarının tanımı ve kullanım kılavuzunun içeriği.
- Elektrik çarpmasına karşı koruma: Erişilebilir bölümlerin sınırları, temel ve ek koruma, yalıtım mesafeleri, koruyucu topraklama ve beslemeden ayırma; değerlendirme aşırı gerilim kategorisi ve kirlilik derecesine göre yapılır.
- Mekanik tehlikeler: Hareketli parçalar, kararlılık, kaldırma ve taşıma düzenleri, fırlayan parçalar.
- Mekanik zorlamalara dayanım: Muhafazanın statik kuvvete, darbeye ve düşmeye dayanması.
- Yangının yayılmasına karşı koruma: Tek arıza koşulunda yangının cihaz dışına yayılmaması.
- Sıcaklık sınırları ve ısıya dayanım: Dokunulabilen yüzeylerin ve sargıların sıcaklığı, yalıtım malzemelerinin ısıya dayanımı.
- Sıvılardan kaynaklanan tehlikeler: Temizlik, taşma ve dökülme, sıvı içeren cihazlarda sızıntı ve basınç.
- Işınım, ses ve ultrason: Optik ışınım, lazer, iyonlaştırıcı ışınım ve ses basıncı.
- Açığa çıkan gazlar, patlama ve içe çökme: Zehirli ya da yanıcı gazlar, bataryalar ve vakumlu bileşenler.
- Bileşenler, kilitlemeler ve risk değerlendirmesi: Kritik bileşenlerin uygunluğu, koruyucu kilitlemelerin güvenilirliği ve standardın ele almadığı tehlikeler için üreticinin risk değerlendirmesi.
Tipik test programı
Testler normal koşulda ve tek arıza koşulunda yapılır. Program, cihazın tipine ve varsa ilgili Bölüm 2 standardına göre belirlenir.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| İşaretleme ve kılavuz kontrolü | İşaretlerin eksiksiz ve kalıcı olduğu |
| Erişilebilir bölümlerin ölçümü | Dokunulabilen bölümlerde gerilim ve akımın izin verilen sınırlar içinde kaldığı |
| Elektriksel dayanım ve yalıtım mesafeleri | Yalıtımın deney gerilimine dayandığı, mesafelerin yeterli olduğu |
| Koruyucu topraklama sürekliliği | Koruma bağlantısının empedansının düşük olduğu |
| Sıcaklık ölçümü | Yüzey, sargı ve bileşen sıcaklıklarının sınırlar içinde olduğu |
| Tek arıza deneyleri | Bileşen arızası, fan durması ya da havalandırmanın kapanması durumunda tehlike oluşmadığı |
| Mekanik dayanım deneyleri | Muhafazanın kuvvet, darbe ve düşürmeden sonra koruma sağlamayı sürdürdüğü |
| Sıvı dökme ve temizlik deneyi | Sıvının gerilimli bölümlere ulaşmadığı, yalıtımın bozulmadığı |
Muhafaza için bir koruma derecesi beyan edilmişse IP testi ayrıca yapılır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Cihazın tehlikeleri belirlenir; standardın kapsamadığı tehlikeler için üretici ayrıca risk değerlendirmesi yapar.
- Tasarım: Aşırı gerilim kategorisi, kirlilik derecesi ve yalıtım yapısı kullanım ortamına göre seçilir.
- Doğrulama ve testler: Numune, EN 61010-1 ve varsa ilgili Bölüm 2 standardına göre test edilir; EMC testleri ayrıca yapılır.
- Teknik dosya: Test raporları, şemalar, kritik bileşen listesi ve kullanım kılavuzu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN 61010-1, uygulanan standartlar arasında yazılır ve CE işareti iliştirilir.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Alçak Gerilim Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 61010-2-030: Ölçme devresi bulunan cihazlar (ölçme kategorileri)
- EN 61010-2-010 ve EN 61010-2-020: Malzeme ısıtan laboratuvar cihazları ve laboratuvar santrifüjleri
- EN 61010-2-201: Kontrol cihazları
- EN 61326-1: Ölçme, kontrol ve laboratuvar cihazlarında EMC kuralları
- EN 55011: Endüstriyel, bilimsel ve tıbbi cihazlarda radyo frekans bozulması
- RoHS: Tehlikeli maddelerin kısıtlanması
Sık sorulan sorular
Cihazım için Bölüm 2 standardı da gerekir mi?
Cihaz tipine özel bir Bölüm 2 standardı varsa Bölüm 1 ile birlikte uygulanır. Örneğin ölçme devresi bulunan cihazlarda ve laboratuvar santrifüjlerinde durum böyledir.
Ölçme kategorisi (CAT) nedir?
Ölçme devresinin bağlanacağı şebeke noktasına göre belirlenen sınıftır ve cihazın dayanması gereken geçici aşırı gerilimi tanımlar. Kuralları EN 61010-2-030 içinde yer alır.
Makineye takılan kontrol cihazı hangi standarda girer?
Bağımsız bir kontrol cihazı olarak piyasaya sunuluyorsa EN 61010 serisiyle, makinenin elektrik teçhizatının parçası olarak ise makinenin kendi standartlarıyla değerlendirilir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN 61010-1:2010’dur. CENELEC’te standarda değişiklik yayımlanmıştır; karine için Resmî Gazete’de atıf yapılan sürüm esas alınır. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN IEC 60598-1: Aydınlatma Armatürleri
- EN 62368-1: Ses Video ve Bilgi Teknolojisi Cihazları
- EN 61439-1: Alçak Gerilim Panoları Genel Kurallar
- EN 61439-2: Güç Panoları
