EN ISO 13855, tam adıyla “Makinelerde güvenlik – Koruma tertibatlarının insan vücudu kısımlarının yaklaşma hızlarına göre konumlandırılması”, ışık perdesi gibi bir koruma tertibatının tehlikeli bölgeden ne kadar uzağa yerleştirileceğini hesaplama yöntemini verir. Temel düşünce basittir: insan tehlikeli noktaya ulaşmadan önce makine durmuş olmalıdır. Mesafe, insanın yaklaşma hızı ile makinenin toplam durma süresinden hesaplanır.
EN ISO 13855 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 13855 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 13855:2010 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety of machinery – Positioning of safeguards with respect to the approach speeds of parts of the human body (ISO 13855:2010) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
| Temel formül | S = (K × T) + C; S asgari mesafe, K yaklaşma hızı, T toplam durma süresi, C tertibatın algılama yeteneğine bağlı ek mesafe |
Hangi koruma tertibatlarını kapsar?
Standart, insanı algılayarak ya da elleri meşgul ederek koruma sağlayan tertibatların konumlandırılmasına uygulanır:
- Işık perdeleri ve ışık bariyerleri (elektro-duyarlı koruma donanımı)
- Lazer alan tarayıcılar
- Basınca duyarlı paspaslar ve zeminler
- Çift el kumanda tertibatları
- Koruyucu kilitlemesi olmayan, kilitlemeli (anahtarlı) hareketli koruyucular
Tipik kullanım alanları presler, abkant presler, robot hücreleri, paletleme ve paketleme hatlarıdır. Sabit koruyucularda ve açıklıklarda uzanmaya karşı mesafeler bu standardın değil, EN ISO 13857’nin konusudur.
Standardın ana gereklilikleri
- Toplam durma süresi (T): Koruma tertibatının tepki süresi ile makinenin durma süresinin toplamıdır; kumanda sistemindeki gecikmeler de hesaba katılır.
- Yaklaşma hızı (K): Tehlikeli bölgeye dik yaklaşımda el hızı için 2.000 mm/s, yürüme hızı için 1.600 mm/s alınır.
- Ek mesafe (C): Tertibat algılamadan önce vücut kısmının ne kadar içeri girebileceğini karşılar; algılama yeteneği 40 mm’ye kadar olan ışık perdelerinde C = 8 × (d − 14) mm formülüyle hesaplanır.
- Kaba çözünürlüklü tertibatlar: Algılama yeteneği 40 mm ile 70 mm arasındaki tertibatlarda yaklaşma hızı 1.600 mm/s, ek mesafe 850 mm alınır.
- Yaklaşma yönü: Algılama alanına dik, paralel ve açılı yaklaşım için ayrı hesap kuralları vardır.
- Üstten, alttan ve yandan dolanma: Algılama alanının üzerinden uzanarak ya da çevresinden dolanarak tehlikeli bölgeye ulaşılması önlenmelidir.
- Çift el kumanda: Kumanda butonları ile tehlikeli bölge arasındaki mesafe, eller bırakıldıktan sonra makinenin durmasına yetecek kadar olmalıdır.
- Kilitlemeli koruyucular: Koruyucu kilitlemesi yoksa kapı açıklığı, kapı açılıp içeri uzanılana kadar hareketin durmasına yetecek mesafede olmalıdır.
- Arkada kalma: Kişinin algılama alanını geçip tertibat ile tehlikeli bölge arasında algılanmadan durabilmesi önlenmelidir.
Hesapta önce 2.000 mm/s hızı kullanılır; bulunan mesafe 500 mm’yi aşarsa hesap 1.600 mm/s ile yenilenebilir.
EN ISO 13855 doğrulama ve ölçümleri
Hesabın dayandığı en önemli veri durma süresidir ve makine üzerinde ölçülerek belirlenir.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Durma süresi ölçümü | Durdurma sinyalinden tehlikeli hareketin bitmesine kadar geçen sürenin, en olumsuz koşulda (hız, yük, sıcaklık) belirlendiği |
| Tertibat tepki süresinin belirlenmesi | Işık perdesi, güvenlik rölesi ya da güvenlik PLC’sinin üretici verilerinin hesaba doğru girildiği |
| Asgari mesafe hesabı | Formülün yaklaşma yönüne ve algılama yeteneğine uygun katsayılarla uygulandığı |
| Yerleşim ölçümü | Tertibatın makine üzerindeki gerçek konumunun hesaplanan mesafeyi sağladığı |
| Dolanma ve arkada kalma kontrolü | Algılama alanının üstünden, altından, yanından ya da arkasından tehlikeli bölgeye ulaşılamadığı |
| Test çubuğu ile algılama kontrolü | Tertibatın beyan edilen algılama yeteneğini bütün koruma alanında sağladığı |
Fren aşınması durma süresini zamanla uzatabilir. Bu yüzden ölçüm kayıt altına alınır ve frenlemeyi etkileyen bir değişiklikten sonra tekrarlanır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Koruma tertibatıyla korunacak tehlikeli bölgeler EN ISO 12100 çerçevesinde belirlenir.
- Tasarım: Tertibat türü ve algılama yeteneği seçilir, asgari mesafe EN ISO 13855’e göre hesaplanır.
- Doğrulama: Durma süresi ölçülür ve tertibatın yerleşimi makine üzerinde kontrol edilir.
- Teknik dosya: Mesafe hesabı ve durma süresi ölçüm raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 13855, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 13857: Üst ve alt uzuvlar için güvenlik mesafeleri
- EN ISO 14119: Koruyucularla bağlantılı kilitleme tertibatları
- EN ISO 13851: Çift el kumanda tertibatları
- EN ISO 13849-1: Koruma tertibatının bağlandığı güvenlik fonksiyonunun performans seviyesi
- EN 61496-1: Elektro-duyarlı koruma donanımı (ışık perdeleri) için ürün standardı
Sık sorulan sorular
Işık perdesi makineye ne kadar uzağa konmalı?
Sabit bir değer yoktur. Mesafe, makinenin ölçülen durma süresine ve ışık perdesinin algılama yeteneğine göre her makine için ayrı hesaplanır. Durma süresi uzadıkça mesafe artar.
Durma süresi üretici kataloğundan alınabilir mi?
Koruma tertibatının tepki süresi katalogdan alınır. Makinenin durma süresi ise makine üzerinde ölçülmelidir, çünkü fren, yük ve hız koşullarına bağlıdır.
Mesafe yetmiyorsa ne yapılır?
Daha ince çözünürlüklü tertibat seçilebilir, durma süresi kısaltılabilir ya da koruyucu kilitlemeli hareketli koruyucuya geçilebilir.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 13855:2010’dur. CEN’de daha yeni sürüm yayımlanmıştır; karine için Resmî Gazete’de atıf yapılan sürüm esas alınır. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 13849-2: Kumanda Sistemlerinin Geçerli Kılınması
- EN ISO 13850: Acil Durdurma Fonksiyonu
- EN ISO 13857: Güvenlik Mesafeleri
- EN ISO 14119: Koruyucularla Bağlantılı Kilitleme Tertibatları
