EN ISO 11202, tam adıyla “Akustik – Makine ve donanımdan yayılan gürültü – Çalışma yerinde ve belirtilen diğer konumlarda emisyon ses basınç düzeylerinin yaklaşık ortam düzeltmeleri uygulanarak belirlenmesi”, bir makinenin operatör konumunda oluşturduğu gürültünün nasıl ölçüleceğini tanımlar. Ölçüm, makinenin kurulu olduğu atölye ya da fabrika ortamında yapılabilir. Elde edilen değer kullanım kılavuzunda beyan edilen gürültü emisyon değeridir.
EN ISO 11202 testlerni ve makinenizin CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN ISO 11202 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN ISO 11202:2010 |
|---|---|
| Resmî başlık | Acoustics – Noise emitted by machinery and equipment – Determination of emission sound pressure levels at a work station and at other specified positions applying approximate environmental corrections (ISO 11202:2010) |
| Desteklediği mevzuat | Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT); 20 Ocak 2027’den itibaren (AB) 2023/1230 |
| Standart türü | B tipi güvenlik standardı |
| Ölçülen büyüklük | Çalışma yerinde A ağırlıklı emisyon ses basınç düzeyi; gerektiğinde C ağırlıklı tepe ses basınç düzeyi |
Hangi makineleri kapsar?
Yöntem makine türünden bağımsızdır; hareketli ya da sabit, iç ya da dış ortamda kullanılan her makineye uygulanabilir. Özellikle laboratuvara taşınamayan makinelerde tercih edilir. Tipik örnekler:
- Presler, tezgâhlar ve işleme merkezleri
- Ağaç işleme ve plastik işleme makineleri
- Paketleme ve dolum hatları
- Kompresörler, pompalar ve fanlar
- Kırıcılar, öğütücüler ve konveyör hatları
Standart, EN ISO 11200 ailesinin bir üyesidir. Aynı ailedeki EN ISO 11201 yansıtıcı düzlem üzerinde serbest alana yakın ortamlar için, EN ISO 11204 ise daha ayrıntılı ortam düzeltmesi için kullanılır. Makinenin çalışma koşulları ve mikrofon konumu çoğu zaman o makine türünün gürültü deney kodunda (C tipi standartta) tanımlanır.
Ölçüm yönteminin ana unsurları
- Doğruluk sınıfı: Yöntem, ortamın niteliğine göre mühendislik sınıfı ya da gözlem sınıfı sonuç verir.
- Çalışma yeri ve mikrofon konumu: Mikrofon operatörün baş hizasına, operatör yokken ya da yanında olacak biçimde yerleştirilir; belirli bir çalışma yeri yoksa belirtilen diğer konumlar kullanılır.
- Makinenin çalışma koşulları: Makine, tipik ve tekrarlanabilir bir yükte, gürültü deney kodunda tarif edildiği gibi çalıştırılır.
- Arka plan gürültüsü düzeltmesi: Makine kapalıyken ölçülen düzey ile makine çalışırken ölçülen düzey karşılaştırılır ve düzeltme uygulanır.
- Yerel ortam düzeltmesi: Odanın yansımalarının çalışma yerindeki etkisi yaklaşık bir düzeltmeyle giderilir.
- Ölçü aletleri: Ses düzeyi ölçer ve kalibratör ilgili sınıfta ve kalibrasyonlu olmalıdır.
- Ölçüm belirsizliği: Sonuç, belirsizlikle birlikte verilir.
- Raporlama: Makine, kurulum, çalışma koşulları, ortam, alet ve sonuçlar rapora yazılır.
EN ISO 11202 ölçüm adımları
Ölçüm, makinenin bulunduğu yerde kalibrasyonlu aletlerle yapılır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Ortamın değerlendirilmesi | Odanın ve yansıtıcı yüzeylerin yöntemin koşullarını sağladığı |
| Arka plan gürültüsü ölçümü | Makine dışındaki kaynakların sonucu ne kadar etkilediği |
| Çalışma yerinde A ağırlıklı ölçüm | Operatör konumundaki emisyon ses basınç düzeyi |
| C ağırlıklı tepe ölçümü | Darbeli gürültü yapan makinelerde anlık tepe düzeyi |
| Düzeltmelerin uygulanması | Arka plan ve ortam etkisinden arındırılmış emisyon değeri |
| Belirsizliğin belirlenmesi | Beyan edilecek değerin güven aralığı |
Sonuçlar EN ISO 4871’e göre beyan edilir ve kullanım kılavuzuna işlenir.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Gürültü tehlikesi EN ISO 12100 çerçevesinde değerlendirilir; önce kaynağında azaltma aranır.
- Tasarım: Gürültüyü azaltan önlemler (kabin, susturucu, titreşim yalıtımı) tasarıma alınır.
- Doğrulama: Çalışma yerindeki düzey EN ISO 11202 ile ölçülür; ses gücü düzeyi gerekiyorsa EN ISO 3744 ölçümü yapılır.
- Teknik dosya: Ölçüm raporu teknik dosyaya girer; değerler kılavuzda ve satış belgelerinde beyan edilir.
- Uygunluk beyanı: EN ISO 11202, uygulanan standartlar arasında yazılır.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Makine Emniyeti Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar. Yönetmelik, çalışma yerindeki A ağırlıklı emisyon ses basınç düzeyinin 70 dB(A)’yı aşması durumunda değerin, aşmıyorsa bu durumun beyan edilmesini ister. Düzey 80 dB(A)’yı aşarsa ses gücü düzeyi, C ağırlıklı tepe değer 63 Pa’yı (130 dB) aşarsa tepe değeri de beyan edilir.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN ISO 11201 ve EN ISO 11204: Aynı ailenin farklı ortam koşulları için yöntemleri
- EN ISO 3744 ve EN ISO 3746: Ses gücü düzeyinin belirlenmesi
- EN ISO 4871: Gürültü emisyon değerlerinin beyanı ve doğrulanması
- EN ISO 20607: Değerlerin yazıldığı kullanım kılavuzunun hazırlanması
- EN 1012-1 ve EN ISO 19085-1: Gürültü beyanı isteyen makine standartlarına örnekler
Sık sorulan sorular
Ölçüm laboratuvarda mı yapılır?
Gerekmez. EN ISO 11202’nin üstünlüğü, ölçümün makinenin kurulu olduğu yerde yapılabilmesidir.
Ses basınç düzeyi ile ses gücü düzeyi aynı şey mi?
Hayır. Ses basınç düzeyi belirli bir noktadaki, örneğin operatör konumundaki gürültüdür. Ses gücü düzeyi makinenin yaydığı toplam akustik gücü gösterir ve farklı standartlarla belirlenir.
Bu ölçüm işyeri gürültü maruziyeti ölçümünün yerine geçer mi?
Hayır. Emisyon ölçümü makinenin kendi gürültüsünü beyan etmek içindir; işyerindeki kişisel maruziyet ayrı bir ölçümdür ve işverenin sorumluluğundadır.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm EN ISO 11202:2010’dur. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN ISO 14122-3: Merdivenler ve Korkuluklar
- EN ISO 20607: Makine Kullanım Kılavuzu
- EN ISO 13851: Çift El Kumanda Tertibatları
- EN ISO 13849-2: Kumanda Sistemlerinin Geçerli Kılınması
