EN IEC 61558-1, tam adıyla “Transformatörlerin, reaktörlerin, güç kaynağı ünitelerinin ve bunların birleşimlerinin güvenliği – Bölüm 1: Genel kurallar ve deneyler”, küçük güçlü kuru tip transformatörlerin ve güç kaynaklarının elektrik, ısıl ve mekanik güvenlik kurallarını belirler. Genel kuralları verir; transformatörün türüne göre EN IEC 61558-2 serisindeki özel bölümle birlikte uygulanır. LVD testlerinde bu ürün grubunun temel standardıdır.
EN IEC 61558-1 testlerni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN IEC 61558-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN IEC 61558-1:2019 |
|---|---|
| Resmî başlık | Safety of transformers, reactors, power supply units and combinations thereof – Part 1: General requirements and tests |
| Desteklediği mevzuat | Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) |
| Standart türü | Ürün standardı |
Hangi ürünleri kapsar?
Standart, tek başına satılan ya da başka bir cihazın içine yerleştirilen kuru tip transformatörleri, reaktörleri, güç kaynağı ünitelerini ve bunların birleşimlerini kapsar. Tipik örnekler:
- Ayırma (izolasyon) transformatörleri
- Güvenlik ayırma transformatörleri (çok düşük gerilim besleyenler)
- Kumanda transformatörleri
- Oto transformatörler
- Anahtarlamalı (SMPS) güç kaynakları ve adaptörler
- Küçük reaktörler
Şebeke dağıtımında kullanılan güç transformatörleri bu standardın kapsamında değildir; onlar EN 60076 serisine tabidir. Bir cihazın içindeki transformatör için çoğunlukla cihazın kendi ürün standardı bu standarda atıf yapar.
Standardın ana gereklilikleri
- Sınıflandırma ve anma değerleri: Transformatör; koruma sınıfına, kısa devre koruma türüne, IP derecesine ve kullanım biçimine göre sınıflandırılır.
- Kısa devreye ve aşırı yüke karşı koruma: Kendinden kısa devreye dayanıklı, koruma düzeniyle dayanıklı, dayanıklı olmayan ve arıza güvenli (fail-safe) türler için ayrı kurallar vardır.
- Elektrik çarpmasına karşı koruma: Gerilimli bölümlere erişim engellenir; giriş ve çıkış sargıları arasındaki yalıtım türü (temel, çift ya da güçlendirilmiş) transformatör türüne göre belirlenir.
- Isınma: Sargıların ve diğer parçaların sıcaklığı, yalıtım sisteminin ısıl sınıfına uygun sınırlar içinde kalmalıdır.
- Yalıtım ve dielektrik dayanım: Nem şartlandırmasından sonra yalıtım direnci ve dielektrik dayanım yeterli olmalıdır.
- Yapım kuralları: Sargıların ayrılması, bağlantı uçları, besleme kabloları ve topraklama düzeni için kurallar verilir.
- Yalıtım mesafeleri: Hava aralığı, yüzeysel kaçak yolu ve yalıtım içinden geçen mesafe çalışma gerilimine ve kirlilik derecesine göre belirlenir.
- Isıya, yangına ve iz oluşumuna dayanım: Yalıtkan parçalar ısıya, tutuşmaya ve yüzeysel iz oluşumuna karşı dayanıklı olmalıdır.
- İşaretleme: Anma değerleri ve transformatör türünü gösteren semboller ürün üzerinde yer alır.
EN IEC 61558-1 testleri
Testler tip testi olarak numuneler üzerinde, standardın öngördüğü sırayla yapılır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Çıkış gerilimi ve akımı | Yükte ve boşta çıkış geriliminin beyan edilen değerlerle uyumlu olduğu |
| Isınma testi | Sargı ve yüzey sıcaklıklarının izin verilen sınırları aşmadığı |
| Kısa devre ve aşırı yük testi | Beyan edilen koruma türüne göre transformatörün tehlike oluşturmadığı |
| Yalıtım direnci ve dielektrik dayanım | Sargılar arasındaki ve gövdeye karşı yalıtımın yeterli olduğu |
| Mekanik dayanım | Muhafazanın darbe ve zorlanmalara dayandığı; gerekiyorsa IP koruma derecesi |
| Yalıtım mesafelerinin ölçülmesi | Hava aralıklarının ve yüzeysel kaçak yollarının gerekli değerleri sağladığı |
| Isı ve tutuşma testleri | Yalıtkan malzemenin ısıya ve aleve dayandığı |
Aynı yapıdaki farklı güçlerdeki modeller bir aile olarak değerlendirilebilir; temsilci numunelerin seçimi laboratuvarla birlikte yapılır.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Elektrik çarpması, ısınma, yangın ve mekanik tehlikeler belirlenir; uygulanacak standartlar seçilir.
- Tasarım: Transformatör, EN IEC 61558-1 ve türüne uygun 2. bölüme göre tasarlanır; yalıtım sistemi ve koruma düzeni belirlenir.
- Doğrulama testleri: Tip testleri numuneler üzerinde yapılır ve rapora bağlanır.
- Teknik dosya: Şemalar, malzeme listesi, kritik bileşen belgeleri ve test raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN IEC 61558-1, uygulanan standartlar arasında yazılır ve ürüne CE işareti konur.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Alçak Gerilim Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN IEC 61558-2-4: Genel uygulamalar için ayırma transformatörleri
- EN IEC 61558-2-6: Güvenlik ayırma transformatörleri
- EN IEC 61558-2-16: Anahtarlamalı güç kaynağı üniteleri
- EN 61347-1: Lamba kontrol düzenleri
- EN 62368-1: Ses, video ve bilgi teknolojisi cihazları
- EN 61010-1: Ölçme, kontrol ve laboratuvar cihazları
Sık sorulan sorular
Bölüm 1 tek başına yeterli mi?
Çoğu durumda hayır. Bölüm 1 genel kuralları ve deneyleri verir; ayırma, güvenlik ayırma ya da anahtarlamalı güç kaynağı gibi her tür için ilgili 2. bölüm ek kurallar getirir ve ikisi birlikte uygulanır.
Güvenlik ayırma transformatörü ile ayırma transformatörü arasındaki fark nedir?
İkisinde de giriş ve çıkış sargıları koruyucu ayırma ile ayrılır. Güvenlik ayırma transformatörü buna ek olarak çıkışta güvenli çok düşük gerilim sağlar.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) kapsamında atıf yapılan sürüm: EN IEC 61558-1:2019. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 61439-2: Güç Panoları
- EN IEC 62040-1: Kesintisiz Güç Kaynakları
- EN IEC 62031: LED Modülleri
- EN 61347-1: Lamba Kontrol Düzenleri
