EN 61000-3-3, tam adıyla “Elektromanyetik uyumluluk (EMU) – Bölüm 3-3: Sınır değerler – Kamuya açık alçak gerilim besleme sistemlerinde gerilim değişimlerinin, gerilim dalgalanmalarının ve kırpışmanın sınırlandırılması (anma akımı ≤ 16 A olan cihazlar)”, bir cihazın açılıp kapanırken şebeke gerilimini ne kadar oynatabileceğini sınırlar. Laboratuvarlarda “flicker testi” diye anılır; EMC testlerinin emisyon tarafında harmonik ölçümüyle (EN 61000-3-2) birlikte yapılır.
EN 61000-3-3 ölçümlerni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
Bu test ne için yapılır?
Bir kompresör, ısıtıcı ya da motor devreye girdiğinde şebekeden ani akım çeker; hattın empedansı yüzünden gerilim bir an düşer ve aynı hatta bağlı lambalar göz kırpar. Bu olaya flicker (kırpışma) denir. Gerilim düşümü tek tek küçük olsa da sık tekrarlandığında göz yorar ve rahatsız eder.
Flicker ölçümü cihazın bağlantı noktasında oluşturduğu gerilim değişimlerini kaydeder, insan gözünün algısını taklit eden bir filtreden geçirir ve kısa ile uzun süreli kırpışma şiddetini hesaplar.
EN 61000-3-3 künyesi
| Güncel baskı | EN 61000-3-3:2013 ve değişiklikleri (IEC 61000-3-3:2013 + A1:2017 + A2:2021) |
|---|---|
| Resmî başlık | Electromagnetic compatibility (EMC) – Part 3-3: Limits – Limitation of voltage changes, voltage fluctuations and flicker in public low-voltage supply systems, for equipment with rated current ≤ 16 A per phase and not subject to conditional connection |
| Standart türü | Şebeke emisyon standardı: sınır değerleri ve ölçüm devresini doğrudan kendisi verir |
| Desteklediği mevzuat | EMC Yönetmeliği (2014/30/AB); jenerik emisyon standardı EN 61000-6-3 bu standarda atıf yapar |
Hangi ürünlere uygulanır?
Kamuya açık alçak gerilim şebekesine bağlanan, faz başına anma akımı 16 A’yı geçmeyen ve şartlı bağlantıya tabi olmayan cihazlara uygulanır. Belirgin gerilim dalgalanması üretmesi beklenmeyen cihazlarda ölçüm gerekmeyebilir; bu karar devre şeması ve kısa bir işlev testiyle verilir.
- Tipik adaylar: buzdolabı ve klima kompresörleri, termostatlı ısıtıcılar, çamaşır ve bulaşık makineleri, fotokopi makineleri, kaynak makineleri, saç kurutma makineleri.
- Elle anahtarlamada her yarım periyotta ani akım 20 A’yı geçmiyor ve akım 1,5 A’lık bant içinde kalıyorsa cihaz ölçümsüz uygun sayılır.
- Referans empedansla sınırı geçemeyen cihaz, 75 A’ya kadar EN 61000-3-11 ile şartlı bağlantı yoluyla değerlendirilebilir.
Ölçüm düzeneği
- Referans empedans: cihaz, tipik bir ev şebekesini temsil eden referans empedans üzerinden beslenir: faz kolunda 0,24 Ω direnç ve 0,15 Ω endüktif reaktans, nötr kolunda 0,16 Ω ve 0,10 Ω. Değerler IEC TR 60725’ten gelir.
- Besleme kaynağı: kaynağın kendi iç empedansı bu değerlerin içinde sayılır; kaynak gerilimi ölçüm boyunca sabit tutulur.
- Flickermetre: IEC 61000-4-15’e uygun cihaz, bağlantı noktasındaki gerilimi izler ve Pst, Plt, dc, dmax ve Tmax değerlerini verir.
- Çalışma koşulu: cihaz, en büyük gerilim değişimini üreten çevrimde çalıştırılır; ocak, fotokopi makinesi gibi ürünler için standart özel koşullar tanımlar.
- Gözlem süresi: kısa süreli şiddet Pst için 10 dakika, uzun süreli şiddet Plt için 2 saat; Plt ardışık 12 Pst değerinden hesaplanır.
Sınır değerler
| Büyüklük | Anlamı | Sınır |
|---|---|---|
| Pst | Kısa süreli flicker şiddeti (10 dk) | ≤ 1,0 |
| Plt | Uzun süreli flicker şiddeti (2 saat) | ≤ 0,65 |
| dc | Kalıcı bağıl gerilim değişimi | ≤ %3,3 |
| dmax | En büyük bağıl gerilim değişimi | %4; elle anahtarlanan cihazda %6; başında durulan ya da günde en çok iki kez açılan cihazda %7 |
| Tmax | d(t)’nin %3,3’ü aştığı toplam süre (tek değişimde) | ≤ 500 ms |
%6 ve %7 seçenekleri yalnız besleme kesintisinden sonra gecikmeli ya da elle yeniden başlayan cihazlar için geçerlidir; otomatik olarak hemen devreye giren cihazlarda %4 uygulanır.
Uygunluk nasıl değerlendirilir?
- Beş büyüklüğün tümü sınır içinde kalmalıdır; sonuç tek bir “geçti / geçemedi” kararıdır.
- Elle anahtarlamanın yol açtığı değişimlere Pst ve Plt sınırları uygulanmaz; acil durdurma kaynaklı değişimler hiç değerlendirilmez.
- Ölçüm yerine, gerilim değişim eğrisi biliniyorsa hesap yöntemi de kullanılabilir.
CE sürecindeki yeri
- Cihazın anma akımı ve anahtarlama davranışı belirlenir; ölçüm gerekip gerekmediğine karar verilir.
- Tasarımda yumuşak yol verme, ani akım sınırlama ve sıfır geçişte anahtarlama gözden geçirilir; gerekirse ön ölçüm yapılır.
- Akredite laboratuvarda ölçüm yapılır; rapora çalışma çevrimi, uygulanan dmax seçeneği ve ölçülen değerler işlenir.
- Rapor teknik dosyaya girer; EMC Yönetmeliği kapsamında AB uygunluk beyanı düzenlenir ve CE belgesi süreci tamamlanır.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 61000-3-2: harmonik akım emisyonu sınırları
- EN 61000-3-11: şartlı bağlantılı, 75 A’ya kadar cihazlarda flicker
- EN 61000-6-3 ve EN 61000-6-4: konut ve endüstriyel ortam için jenerik emisyon
- EN 55014-1: ev aletlerinde yüksek frekanslı emisyon
Sık sorulan sorular
Pst ile Plt arasındaki fark nedir?
Pst 10 dakikalık pencerede algılanan kırpışma şiddetidir ve 1,0 değeri, insanların yarısının rahatsız olmaya başladığı eşiğe karşılık gelir. Plt 2 saatlik pencerede ardışık 12 Pst değerinden hesaplanır ve uzun süreli rahatsızlığı ölçer; sınırı daha düşüktür, 0,65.
Cihazım 16 A’dan fazla çekiyorsa ne olur?
Bu standart 16 A’ya kadar olan cihazlar içindir. 16 A üstü, 75 A’ya kadar olan cihazlar ile referans empedansta sınırı geçemeyen cihazlar EN 61000-3-11 kapsamına girer; orada üretici izin verilen en büyük şebeke empedansını bildirir ya da cihazı yalnız 100 A ve üstü hizmet akımlı tesisler için işaretler.
Cihazım sınırı aşarsa ne yapılır?
Çoğunlukla ani akım sınırlanır: motorlara yumuşak yol verici, ısıtıcılara sıfır geçişte anahtarlama, kompresörlere kademeli başlatma eklenir. Isıtıcıların termostat çevrim sıklığı da gerilim değişim sayısını azaltacak biçimde düzenlenir. Değişiklikten sonra ölçüm aynı çevrimde tekrarlanır.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 61000-3-12: 16 A Üzeri Cihazlarda Harmonik Akım
- EN 61000-3-2: Harmonik Akım Emisyonu
- EN 61000-3-11: Şartlı Bağlantılı Cihazlarda Flicker
