EN 61000-4-5, tam adıyla “Elektromanyetik uyumluluk (EMU) – Bölüm 4-5: Deney ve ölçme teknikleri – Darbe bağışıklık deneyi”, elektrikli bir cihazın şebeke ve sinyal hatlarından gelen yüksek enerjili gerilim darbelerine dayanıklılığını ölçen deneyi tanımlar. Laboratuvarlarda kısaca “surge testi” diye anılır ve EMC testlerinin bağışıklık tarafındaki temel deneylerden biridir.
EN 61000-4-5 testlerni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
Bu test ne için yapılır?
Binaya ya da yakınına düşen yıldırım ve büyük yüklerin açılıp kapanması şebekede çok kısa ama yüksek enerjili gerilim darbeleri oluşturur. Surge testi bu darbeyi laboratuvarda yeniden üretir ve cihazın darbe sırasında çalışmaya devam edip etmediğini, en azından kendiliğinden toparlanıp toparlanmadığını gösterir.
Darbe, statik boşalma ve burst darbelerinden daha yavaştır ama çok daha fazla enerji taşır. Bu yüzden asıl yükü cihazın koruma elemanları (varistör, gaz deşarj tüpü, TVS diyot) ve giriş katı çeker.
EN 61000-4-5 künyesi
| Güncel baskı | EN 61000-4-5:2014 (IEC 61000-4-5:2014); Türkçe karşılığı TS EN 61000-4-5:2014-10 |
|---|---|
| Resmî başlık | Electromagnetic compatibility (EMC) – Part 4-5: Testing and measurement techniques – Surge immunity test |
| Standart türü | Temel EMC test standardı: deney yöntemini tanımlar; hangi seviyenin ve hangi performans kriterinin uygulanacağını ürün ve jenerik standartlar belirler |
| Desteklediği mevzuat | EMC Yönetmeliği (2014/30/AB); uyumlaştırılmış ürün ve jenerik standartlar bu deneye atıf yapar |
Hangi ürünlere uygulanır?
Şebekeye ya da bina dışına uzanan kablolara bağlanan hemen her elektrikli ve elektronik cihaza uygulanır: ev aletleri, bilgi teknolojisi ve multimedya cihazları (EN 55035), aydınlatma, güç kaynakları, sürücüler, endüstriyel kontrol ve ölçüm cihazları.
- Çift yalıtımlı, toprak bağlantısı olmayan ürünlerde hat ile toprak arasına darbe uygulanmaz.
- Şebekeden ayrılmış, filtrelenmiş ve 60 V ve altındaki DC ikincil devrelere darbe uygulanmaz.
- Bina dışındaki uzun haberleşme hatları için ayrı bir dalga biçimi (10/700 µs) kullanılır.
Test düzeneği
- Üreteç: birleşik dalga üreteci açık devrede 1,2/50 µs gerilim, kısa devrede 8/20 µs akım darbesi verir; iç empedansı 2 Ω’dur.
- Kuplaj: darbe, kuplaj/dekuplaj ağı (CDN) üzerinden güç hattına bindirilir. Hat ile hat arasında 18 µF, hat ile toprak arasında 10 Ω ve 9 µF kullanılır.
- Dekuplaj: CDN içindeki bobinler darbenin şebekeye geri gitmesini önler; şebekedeki diğer cihazlar etkilenmez.
- Kablo: cihaz ile CDN arasındaki güç kablosu en fazla 2 m’dir.
- Darbeler: AC güç girişinde her kuplaj yolu için 0°, 90°, 180° ve 270° faz açılarında 5 pozitif ve 5 negatif darbe; DC ve sinyal hatlarında 5 pozitif ve 5 negatif. İki darbe arası en fazla 1 dakikadır.
- Seviyeler: alttan başlayarak hedef seviyeye kadar her seviye sırayla uygulanır; arızanın ara seviyede çıkması da kayda geçer.
Deney seviyeleri
| Seviye | Hat–hat | Hat–toprak |
|---|---|---|
| 1 | uygulanmaz | 0,5 kV |
| 2 | 0,5 kV | 1 kV |
| 3 | 1 kV | 2 kV |
| 4 | 2 kV | 4 kV |
| X | ürün standardının belirlediği özel seviye | |
Konut ve endüstriyel ortamlar için jenerik ve ürün standartlarının çoğu AC güç girişinde hat–hat 1 kV, hat–toprak 2 kV ister; kesin seviyeyi ürününüzün standardı belirler.
Performans kriteri
- A: cihaz darbe sırasında da belirtilen sınırlar içinde normal çalışır.
- B: geçici bozulma olur, cihaz kendiliğinden toparlanır. Surge için çoğu standart bu kriteri ister.
- C: işlev geçici olarak kaybolur; kullanıcının müdahalesi ya da yeniden başlatma gerekir.
- D: donanım ya da yazılım hasarı, veri kaybı. Bu sonuçla test geçilmez.
Her durumda cihaz deney sonucunda tehlikeli hâle gelmemelidir; bu nokta LVD güvenlik değerlendirmesiyle birlikte ele alınır.
CE sürecindeki yeri
- Ürünün EMC standardı belirlenir; surge seviyesi ve performans kriteri bu standarttan okunur.
- Tasarım aşamasında koruma elemanları ve kart üzerindeki yalıtım mesafeleri gözden geçirilir; gerekirse ön test yapılır.
- Akredite laboratuvarda test yapılır, rapor alınır.
- Rapor teknik dosyaya girer; EMC Yönetmeliği kapsamında AB uygunluk beyanı düzenlenir ve CE belgesi süreci tamamlanır.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 61000-4-2: elektrostatik boşalma (ESD) bağışıklığı
- EN 61000-4-4: hızlı geçici rejim (burst) bağışıklığı
- EN 61000-4-11: gerilim çukurları ve kısa kesintiler
- EN 61000-6-1 ve EN 61000-6-2: konut ve endüstriyel ortam için jenerik bağışıklık
Sık sorulan sorular
Surge testi ile burst testi arasındaki fark nedir?
Burst (EN 61000-4-4) çok hızlı ve düşük enerjili darbe dizileridir; anahtarlama kıvılcımlarını taklit eder. Surge tek tek gelen, daha yavaş ama çok daha yüksek enerjili darbelerdir; yıldırım ve büyük yük anahtarlamasını taklit eder. Biri geçilip diğeri kalınabilir.
Hangi sürüm geçerli?
Güncel baskı EN 61000-4-5:2014’tür. Temel standart olduğu için ürününüzün uyumlaştırılmış standardının atıf yaptığı baskı uygulanır; teste başlamadan bu atıf kontrol edilmelidir.
Cihazım testi geçemezse ne yapılır?
Genellikle giriş katı güçlendirilir: varistör ya da gaz deşarj tüpü eklenir veya değeri değiştirilir, sigorta ile koruma elemanı uyumlu hâle getirilir, kart üzerindeki iletken aralıkları büyütülür ve toprak bağlantısı kısaltılır. Değişiklikten sonra test aynı seviyede tekrarlanır.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 61000-4-3: Işınan RF Alan Bağışıklık Testi
- EN 61000-4-4: Burst (Hızlı Geçici Rejim) Testi
- EN 61000-4-6: İletilen RF Bağışıklık Testi
- EN 61000-4-11: Gerilim Çukuru ve Kesinti Testi
