EN 61000-3-11, tam adıyla “Elektromanyetik uyumluluk (EMU) – Bölüm 3-11: Sınır değerler – Kamuya açık alçak gerilim besleme sistemlerinde gerilim değişimlerinin, gerilim dalgalanmalarının ve kırpışmanın sınırlandırılması – Anma akımı ≤ 75 A olan ve şartlı bağlantıya tabi cihazlar”, flicker sınırlarını 16 A’nın üstündeki cihazlara ve referans empedansta sınırı geçemeyen cihazlara uygular. EN 61000-3-3’ün devamı niteliğindedir ve EMC testlerinin düşük frekanslı emisyon tarafında yer alır.
EN 61000-3-11 değerlendirmesni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
Bu standart ne için vardır?
Büyük akım çeken bir cihaz, açılırken lambaları göz kırptıracak kadar gerilim düşümü yapabilir. Düşümün büyüklüğü yalnız cihaza değil, bağlandığı şebekenin empedansına da bağlıdır: güçlü bir tesiste sorun yaratmayan cihaz, zayıf bir hatta sınırı aşar. EN 61000-3-11 bu durumu “şartlı bağlantı” ile çözer: cihaz, yalnız belirli nitelikteki şebekelere bağlanması koşuluyla uygun sayılır ve üretici bu koşulu kullanıcıya bildirir.
Flicker kriterleri ve ölçüm yöntemi EN 61000-3-3 ile aynıdır; değişen şey, cihazın hangi empedansta değerlendirildiği ve sonucun nasıl beyan edildiğidir.
EN 61000-3-11 künyesi
| Güncel baskı | EN IEC 61000-3-11:2019 (IEC 61000-3-11:2017); EN 61000-3-11:2000 baskısının yerini aldı |
|---|---|
| Resmî başlık | Electromagnetic compatibility (EMC) – Part 3-11: Limits – Limitation of voltage changes, voltage fluctuations and flicker in public low-voltage supply systems – Equipment with rated current ≤ 75 A and subject to conditional connection |
| Standart türü | Şebeke emisyon standardı: değerlendirme yolunu ve beyan koşullarını kendisi verir; sınırlar EN 61000-3-3‘ten gelir |
| Desteklediği mevzuat | EMC Yönetmeliği (2014/30/AB); jenerik emisyon standardı EN 61000-6-3 flicker için bu standarda atıf yapar |
Hangi ürünlere uygulanır?
Kamuya açık alçak gerilim şebekesine (faz-nötr 220-250 V, 50 Hz) bağlanan ve faz başına anma akımı 16 A’nın üstünde, 75 A’ya kadar olan cihazlara uygulanır. Ayrıca iki durum daha bu standarda düşer:
- EN 61000-3-3 kapsamındaki (≤ 16 A) bir cihaz, referans empedansla ölçüldüğünde sınırı geçemiyorsa burada şartlı bağlantıyla değerlendirilebilir.
- 16 A üstü bir cihaz EN 61000-3-3 sınırlarını referans empedansla sağlıyorsa şartlı bağlantıya tabi değildir; üretici bunu belgelerinde beyan edebilir.
- Tipik ürünler: büyük klima ve ısı pompaları, endüstriyel kompresörler, kaynak makineleri, ticari mutfak cihazları, elektrikli araç şarj üniteleri.
Değerlendirme akışı
- Ölçüm: cihaz EN 61000-3-3’teki devreyle ölçülür; Pst, Plt, dc, dmax ve Tmax değerleri alınır.
- Deney empedansı: büyük akımlı cihazlarda referans empedans yerine daha düşük bir deney empedansı kullanılabilir. Koşul, kalıcı gerilim düşümünün deney geriliminin %2 ile %9’u arasında kalması ve empedansın X/R oranının 0,5 ile 0,75 arasında olmasıdır.
- Sonucun çevrilmesi: deney empedansı referans empedanstan farklıysa ölçülen değerler iki empedansın oranıyla çarpılarak referans empedanstaki karşılığına getirilir.
- Karar: değerler EN 61000-3-3 sınırlarını sağlıyorsa cihaz şartsız bağlanır. Sağlamıyorsa cihaz şartlı bağlantıya tabidir ve üretici iki yoldan birini seçer.
- Yol a, Zmax bildirimi: cihazın sınırı sağladığı en büyük şebeke empedansı hesaplanır, kullanım kılavuzuna yazılır; kullanıcı, gerekirse dağıtım şirketine danışarak kendi bağlantı noktasının empedansının bu değerin altında olduğunu doğrular.
- Yol b, 100 A hizmet akımı: cihaz, standarttaki ek deneyle değerlendirilir ve yalnız 400/230 V şebekede, faz başına hizmet akımı 100 A ve üstü olan tesislerde kullanılacağı kılavuza yazılır; cihazın üstüne de bu anlamda bir işaret konur.
Sınır değerler
| Büyüklük | Sınır | Not |
|---|---|---|
| Pst | ≤ 1,0 | 10 dakikalık kısa süreli şiddet |
| Plt | ≤ 0,65 | 2 saatlik uzun süreli şiddet |
| dc | ≤ %3,3 | kalıcı bağıl gerilim değişimi |
| dmax | %4 / %6 / %7 | cihazın anahtarlama ve yeniden başlama biçimine göre |
| Tmax | ≤ 500 ms | d(t)’nin %3,3’ü aştığı toplam süre |
Sınırlar EN 61000-3-3 ile aynıdır; şartlı bağlantı sınırları gevşetmez, yalnız değerlendirmenin yapıldığı şebeke empedansını değiştirir.
Uygunluk nasıl değerlendirilir?
- Sonuç üç biçimden biridir: şartsız uygun, Zmax bildirimiyle uygun ya da 100 A hizmet akımı koşuluyla uygun.
- Şartlı bağlantıda beyan ve kullanıcı bilgilendirmesi uygunluğun parçasıdır; kılavuzda ilgili cümle yoksa değerlendirme tamamlanmış sayılmaz.
- Yol a’da dağıtım şirketi, bağlantı noktasındaki gerçek empedans Zmax’ı aşıyorsa kullanımı kısıtlayabilir.
CE sürecindeki yeri
- Cihazın anma akımı belirlenir; önce EN 61000-3-3 ile şartsız uygunluk denenir.
- Sınır aşılıyorsa tasarımda yumuşak yol verme ya da kademeli başlatma gözden geçirilir; kalan fark için şartlı bağlantı yolu seçilir.
- Akredite laboratuvarda ölçüm yapılır; rapora deney empedansı, çevrim katsayısı ve seçilen beyan yolu işlenir.
- Rapor teknik dosyaya girer; kılavuz ve işaret düzenlenir; EMC Yönetmeliği kapsamında AB uygunluk beyanı yazılır ve CE belgesi süreci tamamlanır.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 61000-3-3: 16 A’ya kadar cihazlarda flicker sınırları ve ölçüm yöntemi
- EN 61000-3-12: 16 A üzeri cihazlarda harmonik akım sınırları
- EN 61000-6-3 ve EN 61000-6-4: konut ve endüstriyel ortam için jenerik emisyon
Sık sorulan sorular
Şartlı bağlantı cihazın satışını engeller mi?
Hayır. Cihaz CE işaretiyle piyasaya arz edilir; fark, kullanıcıya bağlantı koşulunun bildirilmesidir. Kılavuzdaki Zmax değeri ya da 100 A hizmet akımı uyarısı, cihazın hangi tesislere uygun olduğunu söyler.
Zmax nasıl bulunur?
Cihazın ölçülen gerilim değişimleri ve flicker değerleri, sınırların tam karşılandığı empedans değerine kadar ölçeklenir; bu değer Zmax’tır. Standart hesabın nasıl yapılacağını ve kılavuzda nasıl ifade edileceğini tanımlar.
16 A üstü her cihaz bu standarda mı girer?
Hayır. 16 A üstü cihaz EN 61000-3-3 sınırlarını referans empedansla sağlıyorsa şartlı bağlantıya tabi değildir ve üretici bunu beyan edebilir. EN 61000-3-11 yalnız sınırı sağlayamayan ya da doğrudan şartlı bağlantıyla tasarlanan cihazlar içindir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 61000-3-2: Harmonik Akım Emisyonu
- EN 61000-3-3: Gerilim Dalgalanması ve Flicker
- EN 61000-3-12: 16 A Üzeri Cihazlarda Harmonik Akım
