EN IEC 62040-1, tam adıyla “Kesintisiz güç sistemleri (UPS) – Bölüm 1: Güvenlik kuralları”, kesintisiz güç kaynaklarının kullanıcı, servis personeli ve tesisat açısından güvenli olması için karşılaması gereken kuralları belirler. Elektrik çarpması, enerji tehlikesi, yangın, ısınma ve akü kaynaklı riskler bu standartla değerlendirilir. UPS için LVD testleri bu standarda göre yapılır.
EN IEC 62040-1 testlerni ve ürününüzün CE belgesi sürecini birlikte yürütelim; CE Danışmanı tüm süreci tek elden üstlenir.
EN IEC 62040-1 künyesi
| AB Resmî Gazetesi’nde atıf yapılan sürüm | EN IEC 62040-1:2019 |
|---|---|
| Resmî başlık | Uninterruptible power systems (UPS) – Part 1: Safety requirements |
| Desteklediği mevzuat | Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) |
| Standart türü | Ürün standardı |
Hangi ürünleri kapsar?
Standart, şebeke kesildiğinde yükü beslemeye devam etmek için enerji depolama birimi (çoğunlukla akü) içeren ve alçak gerilim dağıtım sistemlerinde kullanılan UPS’lere uygulanır. Taşınabilir, sabit ya da yerleşik tipler kapsamdadır. Tipik örnekler:
- Ofis ve ev tipi küçük güçlü UPS’ler
- Sunucu odası ve veri merkezi UPS’leri
- Sanayi tesisleri için üç fazlı UPS sistemleri
- Modüler ve paralel çalışan UPS sistemleri
- Harici akü kabinli UPS’ler
Bu sürüm, güç elektroniği dönüştürücüleri için genel güvenlik standardı olan EN 62477-1‘i referans alır ve UPS’e özgü kuralları onun üzerine ekler. UPS’in elektromanyetik uyumluluğu ayrı bir bölümde, EN IEC 62040-2’de ele alınır.
Standardın ana gereklilikleri
- Elektrik çarpmasına karşı koruma: Gerilimli bölümlere erişim engellenir; yalıtım, koruyucu topraklama ve devreler arası ayırma sağlanır.
- Geri besleme koruması: Şebeke kesildiğinde UPS’in giriş uçlarında tehlikeli gerilim oluşması önlenir.
- Enerji tehlikeleri: Akü ve kondansatör gibi depolanmış enerji kaynaklarının kısa devresi ve boşalması dikkate alınır.
- Akü güvenliği: Akü bölmesinin havalandırması, elektrolit sızıntısı, aşırı şarj ve akü devresinin korunması değerlendirilir.
- Isınma ve yangın: Normal çalışmada ve arıza durumunda parçaların aşırı ısınmaması, yangının yayılmaması gerekir.
- Mekanik güvenlik: Kararlılık, muhafaza dayanımı, hareketli parçalar (fan gibi) ve taşıma düzenleri ele alınır.
- Yalıtım mesafeleri: Hava aralıkları ve yüzeysel kaçak yolu uzunlukları gerilime, aşırı gerilim kategorisine ve kirlilik derecesine göre belirlenir.
- İşaretleme ve talimatlar: Anma değerleri, uyarı etiketleri, kurulum ve akü değişimi talimatları verilir.
EN IEC 62040-1 testleri
Testler, tip testi olarak bir numune üzerinde yapılır; bir kısmı normal çalışmada, bir kısmı tek arıza koşulunda uygulanır.
| Test ya da kontrol | Ne doğrulanır? |
|---|---|
| Giriş ve çıkış anma değerleri | Beyan edilen akım ve güç değerlerinin ölçülen değerlerle uyumlu olduğu |
| Isınma testi | Parçaların ve erişilebilir yüzeylerin izin verilen sıcaklıkları aşmadığı |
| Dielektrik dayanım ve yalıtım | Devreler arasındaki ve toprağa karşı yalıtımın yeterli olduğu |
| Dokunma akımı ve koruyucu topraklama | Erişilebilir bölümlerde tehlikeli akım oluşmadığı, toprak bağlantısının sürekli olduğu |
| Geri besleme koruması testi | Şebeke yokken giriş uçlarının tehlikeli gerilim taşımadığı |
| Anormal çalışma ve arıza testleri | Bileşen arızası, aşırı yük, kısa devre ve fan durması gibi durumlarda tehlike oluşmadığı |
| Muhafaza testleri | Mekanik dayanım ve beyan edilen IP koruma derecesi |
Büyük güçlü ve tesiste kurulan sistemlerde testlerin bir bölümü imalatçının tesisinde ya da kurulum yerinde yapılabilir.
CE sürecindeki yeri
- Risk değerlendirmesi: Elektrik çarpması, ısınma, yangın ve mekanik tehlikeler belirlenir; uygulanacak standartlar seçilir.
- Tasarım: UPS, EN IEC 62040-1 ve referans aldığı EN 62477-1 gereklerine göre tasarlanır; aküler ve kritik bileşenler kendi standartlarına uygun seçilir.
- Doğrulama testleri: Güvenlik testleri numune üzerinde yapılır ve rapora bağlanır.
- Teknik dosya: Şemalar, malzeme listesi, kritik bileşen belgeleri ve test raporu teknik dosyaya girer.
- Uygunluk beyanı: EN IEC 62040-1, uygulanan standartlar arasında yazılır ve ürüne CE işareti konur.
Uyumlaştırılmış standarda uygunluk, Alçak Gerilim Yönetmeliği‘nin ilgili temel gereklerine uygunluk karinesi sağlar. UPS ayrıca EMC Yönetmeliği kapsamındadır; emisyon ve bağışıklık EN IEC 62040-2’ye göre ayrıca test edilir.
Birlikte uygulanan standartlar
- EN 62477-1: Güç elektroniği dönüştürücü sistemlerinin güvenliği
- EN IEC 62040-2: UPS için elektromanyetik uyumluluk kuralları
- EN IEC 62040-3: UPS performansının belirtilmesi ve test yöntemleri
- EN 62368-1: Ses, video ve bilgi teknolojisi cihazları
- EN IEC 62485-2: Sabit akü tesislerinin güvenliği
Sık sorulan sorular
Geri besleme koruması neden önemli?
Şebeke kesikken UPS evirici üzerinden girişe gerilim verirse, tesisatta çalışan kişi enerjisiz sandığı hatta çarpılabilir. Standart bu nedenle girişin ayrılmasını ya da eş değer bir önlemi ister.
UPS için yalnız güvenlik testi yeterli mi?
Hayır. CE işaretlemesi için güvenlik yanında EMC testleri de gerekir. Ürün ayrıca tehlikeli madde kısıtlamaları (RoHS) kapsamındadır.
Hangi sürüm geçerli?
AB Resmî Gazetesi’nde Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) kapsamında atıf yapılan sürüm: EN IEC 62040-1:2019. Teste başlamadan önce güncel atıf kontrol edilmelidir.
Aynı gruptaki diğer standartlar
- EN 61439-1: Alçak Gerilim Panoları Genel Kurallar
- EN 61439-2: Güç Panoları
- EN IEC 61558-1: Transformatörler ve Güç Kaynakları
- EN IEC 62031: LED Modülleri
